कूर्मपुराणम्

त्रियायुषं च भक्तानां त्रयाणां विधिपूर्वकम्

तीन्हींच्या भक्तांना, विधिपूर्वक त्रैवायुष मिळतं.

शान्तो दान्तो जितक्रोधो वर्णाश्रमविधानवित्

जो शांत, संयमी, क्रोधावर विजय मिळवणारा आणि वर्णाश्रमधर्म जाणणारा आहे—

तेषां संस्थानमचलं सो ऽचिरादधिगच्छति

तो लवकरच त्यांची अढळ अवस्था प्राप्त करतो.

इदानीं क्रममस्माकमाश्रमाणां वद प्रभो

आता, प्रभो, आमच्या आयुष्यातील विविध आश्रमांचा क्रम आम्हाला सांग.

क्रमेणैवाश्रमाः प्रोक्ताः कारणादन्यथा भवेत्

आश्रमांचा क्रम पाळावा लागतो; अन्यथा काही कारणास्तव तो बदलू शकतो.

प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदिच्छेत् परमां गतिम्

कोणी जर उच्चतम अवस्था प्राप्त करायची असेल, तर ब्रह्मचर्य संपल्यानंतर संन्यास घेऊ शकतो.

यजेदुत्पादयेत् पुत्रान् विरक्तो यदि संन्यसेत्

यज्ञ करावेत किंवा पुत्र जन्माला घालावेत; पण ज्याला सर्वात विरक्ती आली आहे, त्याने संन्यास घ्यावा.

नगार्हस्थ्यं गृहीत्यक्त्वा संन्यसेद् बुद्धिमान् द्विजः

जो बुद्धिमान द्विज आहे, त्याने गृहस्थाश्रम सोडून संन्यास घ्यावा.

तत्रैव संन्यसेद् विद्वाननिष्ट्वापि द्विजोत्तमः

शास्त्रविधी न करता देखील, त्या ठिकाणीच विद्वान द्विज संन्यास घेऊ शकतो.

तपस्तप्त्वा तपोयोगाद् विरक्तः संन्यसेद् यदि

जो तपश्चर्या करून, तपाच्या योगाने विरक्त झाला आहे, त्याने संन्यास घ्यावा.

न संन्यासी वनं चाथ ब्रह्माचर्यं न साधकः

फक्त वनात गेल्याने किंवा ब्रह्मचर्य पाळल्याने कोणी संन्यासी होत नाही.

प्रव्रजेत गृही विद्वान् वनाद् वा श्रुतिचोदनात्

शास्त्रानुसार, विद्वान गृहस्थ किंवा वनवासी, दोघांनीही संन्यास घ्यावा.

अन्धः पङ्गुर्दरिद्रो वा विरक्तः संन्यसेद् द्विजः

अंध, पांगुळ किंवा गरीब असला तरी, द्विज जर विरक्त झाला असेल तर त्याने संन्यास घ्यावा.

पतत्येवाविरक्तो यः संन्यासं कर्तुमिच्छति

ज्याला विरक्ती नाही, पण तरीही संन्यास घ्यायची इच्छा आहे, तो नक्कीच अधःपाताला जातो.

श्रद्धावनाश्रमे युक्तः सो ऽमृतत्वाय कल्पते

जो श्रद्धेने आणि आपल्या आश्रमात स्थित आहे, तो अमरत्वासाठी पात्र ठरतो.

स्वधर्मपालको नित्यं सो ऽमृतत्वाय कल्पते

जो नेहमी आपला स्वधर्म पाळतो, तो अमरत्वासाठी योग्य ठरतो.

प्रसन्नेनैव मनसा कुर्वाणो याति तत्पदम्

जो प्रसन्न मनाने कर्म करतो, तो त्या परमपदाला पोहोचतो.

ब्रह्मैव दीयते चेति ब्रह्मार्पणमिदं परम्

फक्त ब्रह्मच अर्पण केलं जातं; आणि हे श्रेष्ठ अर्पण ब्रह्मालाच आहे.

एतद् ब्रह्मार्पणं प्रोक्तमृषिभिः तत्त्वदर्शिभिः

हे ब्रह्मार्पण आहे, असं सत्यदर्शी ऋषींनी सांगितलं आहे.

करोति सततं बुद्ध्या ब्रह्मार्पणमिदं परम्

जो नेहमी समजून उमजून कर्म करतो, तो हे श्रेष्ठ ब्रह्मार्पण करतो.

कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम्

सर्व कर्मेही हे सर्वोच्च ब्रह्मार्पणच आहेत, असं म्हटलं आहे.

क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम्

ज्ञानी माणूस जेव्हा कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला खरेच मुक्ती मिळवून देऊ शकते.

अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु

पण कर्माचे फळ सोडले नाही, तर माणूस त्या फळांमध्येच अडकून राहतो.

अविद्वानपि कुर्वोत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम्

अज्ञानी माणूससुद्धा जर कर्म करतो, तर तो लवकरच सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचतो.

मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः

मन शांत होते आणि मग ब्रह्माची अनुभूती येते.

ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम्

ज्ञान आणि कर्म एकत्र येऊन दोषरहित होते.

कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात्

ईश्वराच्या समाधानासाठी कर्म केले, तर माणूस निष्क्रियतेची अवस्था मिळवतो.

एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते

एकटा, काहीही आपले नाही असे समजून, शांत राहणारा माणूस जगत असतानाच मुक्त होतो.

नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत्

जो शाश्वत आनंद आहे, ज्याला कोणताही आकार नाही, त्यातच माणूस विलीन होतो.