कूर्मपुराणम्

आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर

शंकरा, या जगात अजून कोणती कठीण कामे आहेत?

दृश्यो हि भगवान् सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

भगवंत सूक्ष्म असला तरी सर्व जीवांना तो प्रत्यक्ष दिसतो.

हिताय सर्वभक्तानां ब्रूहि कामाङ्गनाशन

सर्व भक्तांच्या कल्याणासाठी, हे कामाचा नाश करणाऱ्या, तू सांग.

वक्ष्ये तव यथा तत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

मी तुला तेच खरे तत्त्व सांगतो, जे श्रेष्ठ ऋषींनी सांगितले आहे.

सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

सर्व जीवांना संसाराच्या समुद्रातून तारणारे ते आहे.

निवसन्ति महात्मानः परं नियममास्थिताः

महान आत्मे, जे श्रेष्ठ नियम पाळतात, तेथे वास करतात.

ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

सर्व ज्ञानांमध्ये माझे अविनाशी ज्ञान हेच श्रेष्ठ आहे.

श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

फक्त जे स्मशानात राहतात किंवा दिव्य स्थानात पोहोचले आहेत, तेच हे पाहू शकतात.

अयुक्तास्तन्न पश्यन्ति युक्ताः पश्यन्ति चेतसा

ज्यांचे मन एकाग्र नाही, त्यांना ते दिसत नाही; ज्यांचे मन जोडलेले आहे, ते मनाने ते पाहतात.

कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुन्दरि

हे सुंदर स्त्री, मी काळ होऊन हे जग मागे घेतो.

मद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति मामेव प्रविशन्ति ते

माझे भक्त तेथे जातात; ते फक्त माझ्यातच विलीन होतात.

ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्

ध्यान, वाचन आणि ज्ञान — हे सर्व तेथे अविनाशी होते.

अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

जो अविमुक्तात प्रवेश करतो, त्याचे सर्व नष्ट होते.

स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

स्त्रिया, म्लेच्छ आणि इतर जे मिश्र किंवा पापयुक्त जन्माचे आहेत,

कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

हे सुंदर मुखी, जे अविमुक्तात मृत्यू पावतात,

शिवे मम पुरे देवि जायन्ते तत्र मानवाः

त्या शिवाच्या माझ्या नगरीत, देवी, ते पुन्हा मानव म्हणून जन्म घेतात.

ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यान्ति परां गतिम्

सर्वजण ईश्वराची कृपा लाभून, श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतात.

अश्मना चरणौ हत्वा वाराणस्यां वसेन्नरः

ज्याने दगडाने पाय जरी फोडले, तरी जो वाराणसीमध्ये राहतो,

यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी

तो कुठेही मरण पावला तरी, त्याची मुक्तीच होते.

अप्रबुद्धा न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः

जे लोक जागृत नाहीत, माझ्या मायेमुळे भ्रमित झालेले आहेत, त्यांना मी दिसत नाही.

विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसन्ति पुनः पुनः

मल, मूत्र आणि वीर्य यांच्या मध्ये ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेत राहतात.

स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

जो त्या परम स्थानाला पोहोचतो, त्याला एकदा तिथे गेल्यावर दु:ख उरत नाही.

यां प्राप्य कृतकृत्यः स्यादिति मन्यन्ति पण्डताः

त्या अवस्थेला मिळाल्यावर सर्व कर्तव्य पूर्ण झाले असे ज्ञानी लोक मानतात.

प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा याविमुक्ते तु लभ्यते

ती सर्वोच्च अवस्था मिळते, पण ती फक्त अविमुक्त या ठिकाणीच प्राप्त होते.

भेषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः

ज्ञानी लोक अविमुक्तला आपले श्रेष्ठ औषध समजतात.

अविमुक्तं परं तत्त्वमविमुक्तं परं शिवम्

अविमुक्त हेच सर्वोच्च तत्त्व आहे; अविमुक्त हेच परम मंगल आहे.

तेषां तत्परमं ज्ञानं ददाम्यन्ते परं पदम्

त्यांना मी ते परम ज्ञान देतो आणि शेवटी ते सर्वोच्च स्थानही देतो.

केदारं भद्रकर्णं च गया पुष्करमेव च

केदार, भद्रकर्ण, गया आणि पुष्कर हे स्थाने—

प्रभासं विजयेशानं गोकर्णं भद्रकर्णकम्

प्रभास, विजयेशान, गोकर्ण आणि भद्रकर्णक—