कूर्मपुराणम्

अन्ये सांख्यं तथा योगं तपस्त्वन्ये महर्षयः

काही ऋषी सांख्य आणि योगाचा अभ्यास करतात, तर काही तप करतात.

अहिंसां सत्यमप्यन्ये संन्यासमपरे विदुः

इतर अहिंसा आणि सत्य जाणतात, तर काही संन्यास समजतात.

तीर्थयात्रां तथा केचिदन्ये चेन्द्रियनिग्रहम्

काही तीर्थयात्रा करतात, तर काही इंद्रियांचा संयम पाळतात.

यदि वा विद्यते ऽप्यन्यद् गुह्यं तद्वक्तुमर्हसि

जर अजून काही गुपित असेल, तर ते सांगावे.

प्राह गम्भीरया वाचा प्रणम्य वृषकेतनम्

त्याने वृषध्वजाला वंदन करून गंभीर शब्दांत बोलायला सुरुवात केली.

वक्ष्ये गुह्यतमाद् गुह्यं श्रुण्वन्त्वन्ये महर्षयः

मी सर्वांत गूढ रहस्य सांगतो; इतर महर्षींनी ऐकावे.

गूढमप्राज्ञविद्विष्टं सेवितं सूक्ष्मदर्शिभिः

हे गुपित अज्ञ लोकांना कळत नाही, पण सूक्ष्मदर्शी साधकांनी ते जाणले आहे.

न वेदविद्विषु शुभं ज्ञाननानां ज्ञानमुत्तमम्

वेद न कळणाऱ्यांसाठी विविध ज्ञानांपैकी श्रेष्ठ ज्ञानही कल्याणकारक ठरत नाही.

देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत

देवतांमध्ये बसलेल्या देवीने महादेवाला विचारले.

कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति

देवा, मनुष्य तुला लवकर कसा पाहू शकतो?

आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर

शंकरा, या जगात अजून कोणती कठीण कामे आहेत?

दृश्यो हि भगवान् सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

भगवंत सूक्ष्म असला तरी सर्व जीवांना तो प्रत्यक्ष दिसतो.

हिताय सर्वभक्तानां ब्रूहि कामाङ्गनाशन

सर्व भक्तांच्या कल्याणासाठी, हे कामाचा नाश करणाऱ्या, तू सांग.

वक्ष्ये तव यथा तत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

मी तुला तेच खरे तत्त्व सांगतो, जे श्रेष्ठ ऋषींनी सांगितले आहे.

सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

सर्व जीवांना संसाराच्या समुद्रातून तारणारे ते आहे.

निवसन्ति महात्मानः परं नियममास्थिताः

महान आत्मे, जे श्रेष्ठ नियम पाळतात, तेथे वास करतात.

ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

सर्व ज्ञानांमध्ये माझे अविनाशी ज्ञान हेच श्रेष्ठ आहे.

श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

फक्त जे स्मशानात राहतात किंवा दिव्य स्थानात पोहोचले आहेत, तेच हे पाहू शकतात.

अयुक्तास्तन्न पश्यन्ति युक्ताः पश्यन्ति चेतसा

ज्यांचे मन एकाग्र नाही, त्यांना ते दिसत नाही; ज्यांचे मन जोडलेले आहे, ते मनाने ते पाहतात.

कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुन्दरि

हे सुंदर स्त्री, मी काळ होऊन हे जग मागे घेतो.

मद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति मामेव प्रविशन्ति ते

माझे भक्त तेथे जातात; ते फक्त माझ्यातच विलीन होतात.

ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्

ध्यान, वाचन आणि ज्ञान — हे सर्व तेथे अविनाशी होते.

अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

जो अविमुक्तात प्रवेश करतो, त्याचे सर्व नष्ट होते.

स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

स्त्रिया, म्लेच्छ आणि इतर जे मिश्र किंवा पापयुक्त जन्माचे आहेत,

कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

हे सुंदर मुखी, जे अविमुक्तात मृत्यू पावतात,

शिवे मम पुरे देवि जायन्ते तत्र मानवाः

त्या शिवाच्या माझ्या नगरीत, देवी, ते पुन्हा मानव म्हणून जन्म घेतात.

ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यान्ति परां गतिम्

सर्वजण ईश्वराची कृपा लाभून, श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतात.

अश्मना चरणौ हत्वा वाराणस्यां वसेन्नरः

ज्याने दगडाने पाय जरी फोडले, तरी जो वाराणसीमध्ये राहतो,

यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी

तो कुठेही मरण पावला तरी, त्याची मुक्तीच होते.