कूर्मपुराणम्

को ह्यन्यस्तत्त्वतो रुद्रं वेत्ति तं परमेश्वरम्

रुद्र, परमेश्वर, याला खरी ओळख कोणाला आहे?

पाराशर्यं महात्मानं योगिनं विष्णुमव्ययम्

त्या पाराशरपुत्र, महात्मा, योगी, अविनाशी विष्णूला—

प्रेणेमुस्तं महात्मानं व्यासं सत्यवतीसुतम्

आम्ही त्या महात्मा, सत्यवतीपुत्र व्यासांना वंदन करतो.

किमकार्षोन्महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः

त्या महाबुद्धीमानाने काय केले? आम्हाला ऐकायची उत्सुकता आहे.

पूजयामास जाह्नव्यां देवं विश्वेश्वरं शिवम्

त्याने गंगेच्या काठी विश्वेश्वर शिवाची भक्तीपूर्वक पूजा केली.

पूजयाञ्चक्रिरे व्यासं मुनयो मुनिपुङ्गवम्

मुनिंनीं श्रेष्ठ व्यासांची आदराने पूजा केली.

महादेवाश्रयाः पुण्या मोक्षधर्मान् सनातनान्

महादेवावर श्रद्धा असलेल्या त्या पुण्यवानांनी मोक्षाचे सनातन धर्म पाळले.

माहात्म्यं देवदेवस्य धर्मान् वेदनिदर्शितान्

देवांचा देव असलेल्या महादेवाचे माहात्म्य आणि वेदांनी दाखवलेले धर्म.

पृष्टवान् जैमिनिर्व्यासं गूढमर्थं सनातनम्

जैमिनीने व्यासांना गूढ आणि सनातन अर्थ विचारला.

न विद्यते ह्यविदितं भवता परमर्षिणा

परम ऋषी, तुमच्यासाठी काहीही अज्ञात नाही.

अन्ये सांख्यं तथा योगं तपस्त्वन्ये महर्षयः

काही ऋषी सांख्य आणि योगाचा अभ्यास करतात, तर काही तप करतात.

अहिंसां सत्यमप्यन्ये संन्यासमपरे विदुः

इतर अहिंसा आणि सत्य जाणतात, तर काही संन्यास समजतात.

तीर्थयात्रां तथा केचिदन्ये चेन्द्रियनिग्रहम्

काही तीर्थयात्रा करतात, तर काही इंद्रियांचा संयम पाळतात.

यदि वा विद्यते ऽप्यन्यद् गुह्यं तद्वक्तुमर्हसि

जर अजून काही गुपित असेल, तर ते सांगावे.

प्राह गम्भीरया वाचा प्रणम्य वृषकेतनम्

त्याने वृषध्वजाला वंदन करून गंभीर शब्दांत बोलायला सुरुवात केली.

वक्ष्ये गुह्यतमाद् गुह्यं श्रुण्वन्त्वन्ये महर्षयः

मी सर्वांत गूढ रहस्य सांगतो; इतर महर्षींनी ऐकावे.

गूढमप्राज्ञविद्विष्टं सेवितं सूक्ष्मदर्शिभिः

हे गुपित अज्ञ लोकांना कळत नाही, पण सूक्ष्मदर्शी साधकांनी ते जाणले आहे.

न वेदविद्विषु शुभं ज्ञाननानां ज्ञानमुत्तमम्

वेद न कळणाऱ्यांसाठी विविध ज्ञानांपैकी श्रेष्ठ ज्ञानही कल्याणकारक ठरत नाही.

देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत

देवतांमध्ये बसलेल्या देवीने महादेवाला विचारले.

कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति

देवा, मनुष्य तुला लवकर कसा पाहू शकतो?

आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर

शंकरा, या जगात अजून कोणती कठीण कामे आहेत?

दृश्यो हि भगवान् सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

भगवंत सूक्ष्म असला तरी सर्व जीवांना तो प्रत्यक्ष दिसतो.

हिताय सर्वभक्तानां ब्रूहि कामाङ्गनाशन

सर्व भक्तांच्या कल्याणासाठी, हे कामाचा नाश करणाऱ्या, तू सांग.

वक्ष्ये तव यथा तत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

मी तुला तेच खरे तत्त्व सांगतो, जे श्रेष्ठ ऋषींनी सांगितले आहे.

सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

सर्व जीवांना संसाराच्या समुद्रातून तारणारे ते आहे.

निवसन्ति महात्मानः परं नियममास्थिताः

महान आत्मे, जे श्रेष्ठ नियम पाळतात, तेथे वास करतात.

ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

सर्व ज्ञानांमध्ये माझे अविनाशी ज्ञान हेच श्रेष्ठ आहे.

श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

फक्त जे स्मशानात राहतात किंवा दिव्य स्थानात पोहोचले आहेत, तेच हे पाहू शकतात.

अयुक्तास्तन्न पश्यन्ति युक्ताः पश्यन्ति चेतसा

ज्यांचे मन एकाग्र नाही, त्यांना ते दिसत नाही; ज्यांचे मन जोडलेले आहे, ते मनाने ते पाहतात.