कूर्मपुराणम्

दक्षादीन् प्राह विश्वात्मा सृजध्वं विविधाः प्रजाः

विश्वात्म्याने दक्ष आणि इतरांना सांगितलं, 'विविध जीवांची निर्मिती करा.'

असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषपूर्विकाः

त्यांनी सर्व प्रजांचा, देव आणि माणसांपासून सुरूवात करून, निर्माण केला.

अहं वै पालयामीदं संहरिष्यति शूलभृत्

मी या जगाचं रक्षण करतो; आणि शूलधारी त्याचा संहार करील.

रजः सत्त्वतमोयोगात् परस्य परमात्मनः

रज, सत्त्व आणि तम यांच्या संयोगातून परमात्मा प्रकटतो.

अन्योन्यं प्रणताश्चैव लीलया परमेश्वराः

परमेश्वर एकमेकांना वंदन करतात आणि खेळातच एकरूप होतात.

तिस्त्रस्तु भावना रुद्रे वर्तन्ते सततं द्विजाः

द्विजांनो, रुद्रांमध्ये नेहमीच ध्यानाच्या तीन प्रकारांचा समावेश असतो.

द्वितीया ब्रह्मणः प्रोक्ता देवस्याक्षरभावना

त्यातील दुसरा प्रकार म्हणजे ब्रह्मदेवाच्या अक्षय तत्त्वाचं ध्यान असं सांगितलं आहे.

विभज्यस्वेच्छयात्मानं सो ऽन्यर्यामीश्वरः स्थितः

तो परमेश्वर आपल्या इच्छेने स्वतःला विभागून, इतरांच्या अंतःकरणात अधिष्ठित राहतो.

पुरुषः परतो ऽव्यक्ताद् ब्रह्मत्वं समुपागमत्

अव्यक्तापलीकडचा पुरुष, ब्रह्मत्वाची अवस्था प्राप्त करतो.

एकस्यैव स्मृतास्तिस्त्रस्तनूः कार्यवशात् प्रभोः

एकच प्रभू असूनही, कर्माच्या आवश्यकतेमुळे त्याला तीन देह आहेत असं स्मरणात आहे.

यदीच्छेदचिरात् स्थानं यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्

जो कोणी त्या मोक्षरूप, अविनाशी स्थानाला लवकरच मिळवायचं इच्छितो—

पूजयेद् भावयुक्तेन यावज्जीवं प्रतिज्ञया

त्याने संकल्पपूर्वक, आयुष्यभर भक्तीभावाने पूजा करावी.

आश्रमो वैष्णवो ब्राह्मो हराश्रम इति त्रयः

वैष्णव, ब्रह्म आणि हर यांची अशी तीन आश्रमं आहेत.

ध्यायेदथार्चयेदेतान् ब्रह्मविद्यापरायणः

जो ब्रह्मविद्येला समर्पित आहे, त्याने या सर्वांचं ध्यान आणि पूजन करावं.

सितेन भस्मना कार्यं ललाटे तु त्रिपुण्ड्रकम्

कपाळावर पांढऱ्या भस्माने त्रिपुंड्र लावावं.

धारयेत् सर्वदा शूलं ललाटे गन्धवारिभिः

कपाळावर सुगंधी पाण्याने नेहमी शूळ धारण करावं.

तेषां ललाटे तिलकं धारणीयं तु सर्वदा

त्यांच्या कपाळावर नेहमी तिलक लावणं आवश्यक आहे.

उपर्यधो भावयोगात् त्रिपुण्ड्रस्य तु धारणात्

वर आणि खाली ध्यानाच्या योगाने, तसेच त्रिपुंड्र धारण केल्याने—

धृतं त्रिशूलधरणाद् भवत्येव न संशयः

त्रिशूळ धारण केल्याने ते निश्चितच प्राप्त होतं, यात शंका नाही.

भवत्येव धृतं स्थानमैश्वरं तिलके कृते

तिलक लावल्यावर ऐश्वर्याची अवस्था निश्चितच प्राप्त होते.

त्रियायुषं च भक्तानां त्रयाणां विधिपूर्वकम्

तीन्हींच्या भक्तांना, विधिपूर्वक त्रैवायुष मिळतं.

शान्तो दान्तो जितक्रोधो वर्णाश्रमविधानवित्

जो शांत, संयमी, क्रोधावर विजय मिळवणारा आणि वर्णाश्रमधर्म जाणणारा आहे—

तेषां संस्थानमचलं सो ऽचिरादधिगच्छति

तो लवकरच त्यांची अढळ अवस्था प्राप्त करतो.

इदानीं क्रममस्माकमाश्रमाणां वद प्रभो

आता, प्रभो, आमच्या आयुष्यातील विविध आश्रमांचा क्रम आम्हाला सांग.

क्रमेणैवाश्रमाः प्रोक्ताः कारणादन्यथा भवेत्

आश्रमांचा क्रम पाळावा लागतो; अन्यथा काही कारणास्तव तो बदलू शकतो.

प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदिच्छेत् परमां गतिम्

कोणी जर उच्चतम अवस्था प्राप्त करायची असेल, तर ब्रह्मचर्य संपल्यानंतर संन्यास घेऊ शकतो.

यजेदुत्पादयेत् पुत्रान् विरक्तो यदि संन्यसेत्

यज्ञ करावेत किंवा पुत्र जन्माला घालावेत; पण ज्याला सर्वात विरक्ती आली आहे, त्याने संन्यास घ्यावा.

नगार्हस्थ्यं गृहीत्यक्त्वा संन्यसेद् बुद्धिमान् द्विजः

जो बुद्धिमान द्विज आहे, त्याने गृहस्थाश्रम सोडून संन्यास घ्यावा.

तत्रैव संन्यसेद् विद्वाननिष्ट्वापि द्विजोत्तमः

शास्त्रविधी न करता देखील, त्या ठिकाणीच विद्वान द्विज संन्यास घेऊ शकतो.