कूर्मपुराणम्

कुटुम्बभरणे यत्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्

जो साधक आपल्या कुटुंबाचा सांभाळ करतो, त्याला गृहस्थ म्हणतात.

एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मौक्षिकः

जो एकटा, उदासीनपणे फिरतो, त्याला मुक्तीचा साधक म्हणतात.

स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसो मतः

जो वनात राहून स्वाध्यायात मग्न असतो, तो तपस्वी मानला जातो.

सांन्यासिकः स विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

जो वानप्रस्थाश्रमात राहतो, त्याला संन्यासी म्हणून ओळखावं.

ज्ञानाय वर्तते भिक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः

जो भिक्षु ज्ञानासाठीच जगतो, त्याला श्रेष्ठ संन्यासी म्हणतात.

सम्यग् दर्शनसंपन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते

ज्याच्याकडे खरी दृष्टी आहे, त्याला योगी आणि भिक्षु असं म्हणतात.

कर्मसन्यासिनः केचित् त्रिविधाः परामेष्ठिकाः

काही कर्मत्याग करणारे तीन प्रकारचे असतात, त्यांना श्रेष्ठ संन्यासी म्हणतात.

तृतीयोत्याश्रमी प्रोक्ती योगमुत्तममास्थितः

जो श्रेष्ठ योगात स्थिर आहे, तो तिसऱ्या आणि शेवटच्या आश्रमात आहे असं सांगितलं जातं.

तृतीये चान्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी

तिसऱ्या आश्रमात, श्रेष्ठ ध्यान हेच अंतिम मानलं जातं.

सर्वेषु वेदशास्त्रेषु पञ्चमो नोपपद्यते

सर्व वेदशास्त्रांमध्ये पाचवा आश्रम मान्य नाही.

दक्षादीन् प्राह विश्वात्मा सृजध्वं विविधाः प्रजाः

विश्वात्म्याने दक्ष आणि इतरांना सांगितलं, 'विविध जीवांची निर्मिती करा.'

असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषपूर्विकाः

त्यांनी सर्व प्रजांचा, देव आणि माणसांपासून सुरूवात करून, निर्माण केला.

अहं वै पालयामीदं संहरिष्यति शूलभृत्

मी या जगाचं रक्षण करतो; आणि शूलधारी त्याचा संहार करील.

रजः सत्त्वतमोयोगात् परस्य परमात्मनः

रज, सत्त्व आणि तम यांच्या संयोगातून परमात्मा प्रकटतो.

अन्योन्यं प्रणताश्चैव लीलया परमेश्वराः

परमेश्वर एकमेकांना वंदन करतात आणि खेळातच एकरूप होतात.

तिस्त्रस्तु भावना रुद्रे वर्तन्ते सततं द्विजाः

द्विजांनो, रुद्रांमध्ये नेहमीच ध्यानाच्या तीन प्रकारांचा समावेश असतो.

द्वितीया ब्रह्मणः प्रोक्ता देवस्याक्षरभावना

त्यातील दुसरा प्रकार म्हणजे ब्रह्मदेवाच्या अक्षय तत्त्वाचं ध्यान असं सांगितलं आहे.

विभज्यस्वेच्छयात्मानं सो ऽन्यर्यामीश्वरः स्थितः

तो परमेश्वर आपल्या इच्छेने स्वतःला विभागून, इतरांच्या अंतःकरणात अधिष्ठित राहतो.

पुरुषः परतो ऽव्यक्ताद् ब्रह्मत्वं समुपागमत्

अव्यक्तापलीकडचा पुरुष, ब्रह्मत्वाची अवस्था प्राप्त करतो.

एकस्यैव स्मृतास्तिस्त्रस्तनूः कार्यवशात् प्रभोः

एकच प्रभू असूनही, कर्माच्या आवश्यकतेमुळे त्याला तीन देह आहेत असं स्मरणात आहे.

यदीच्छेदचिरात् स्थानं यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्

जो कोणी त्या मोक्षरूप, अविनाशी स्थानाला लवकरच मिळवायचं इच्छितो—

पूजयेद् भावयुक्तेन यावज्जीवं प्रतिज्ञया

त्याने संकल्पपूर्वक, आयुष्यभर भक्तीभावाने पूजा करावी.

आश्रमो वैष्णवो ब्राह्मो हराश्रम इति त्रयः

वैष्णव, ब्रह्म आणि हर यांची अशी तीन आश्रमं आहेत.

ध्यायेदथार्चयेदेतान् ब्रह्मविद्यापरायणः

जो ब्रह्मविद्येला समर्पित आहे, त्याने या सर्वांचं ध्यान आणि पूजन करावं.

सितेन भस्मना कार्यं ललाटे तु त्रिपुण्ड्रकम्

कपाळावर पांढऱ्या भस्माने त्रिपुंड्र लावावं.

धारयेत् सर्वदा शूलं ललाटे गन्धवारिभिः

कपाळावर सुगंधी पाण्याने नेहमी शूळ धारण करावं.

तेषां ललाटे तिलकं धारणीयं तु सर्वदा

त्यांच्या कपाळावर नेहमी तिलक लावणं आवश्यक आहे.

उपर्यधो भावयोगात् त्रिपुण्ड्रस्य तु धारणात्

वर आणि खाली ध्यानाच्या योगाने, तसेच त्रिपुंड्र धारण केल्याने—

धृतं त्रिशूलधरणाद् भवत्येव न संशयः

त्रिशूळ धारण केल्याने ते निश्चितच प्राप्त होतं, यात शंका नाही.