कूर्मपुराणम्

स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम्

युद्धात न पळणाऱ्या क्षत्रियांना इंद्रपद मिळतं.

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारेण वर्तताम्

सेवेत राहणाऱ्या शूद्रांना गंधर्वलोक मिळतो.

स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

त्यांच्यासाठी गुरूंकडे राहणाऱ्यांचं स्थान सांगितलं आहे.

प्राजापत्यं गृहस्थानां स्थानमुक्तं स्वयंभुवा

गृहस्थांसाठी प्रजापतीचं स्थान स्वयंभूंनी सांगितलं आहे.

हैरण्यगर्भं तत् स्थानं यस्मान्नावर्तते पुनः

हिरण्यगर्भाचं ते स्थान आहे, जिथून पुन्हा परत येणं नाही.

आनन्दमैश्वरं धाम सा काष्ठा सा परागतिः

आनंद आणि ऐश्वर्याचं धाम, तीच सर्वोच्च अवस्था आणि अंतिम गती आहे.

चत्वारो ह्याश्रमाः प्रोक्ता योगिनामेक उच्यते

चार आश्रम सांगितले आहेत, पण योग्यांसाठी एकच आश्रम मानला आहे.

य आस्ते निश्चलो योगी स संन्यासी न पञ्चमः

जो योगी स्थिर बसतो, तोच संन्यासी आहे; पाचवा कोणताही मार्ग नाही.

ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः

जो ब्रह्मचर्याचं व्रत पाळतो, तो उपकुर्वाण किंवा नैष्ठिक असो, तो ब्रह्मस्वरूपातच मन लावतो.

उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः

जो उपकुर्वाण आहे, त्याला तसंच ओळखावं; पण नैष्ठिक मरणापर्यंत आपलं व्रत पाळतो.

कुटुम्बभरणे यत्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्

जो साधक आपल्या कुटुंबाचा सांभाळ करतो, त्याला गृहस्थ म्हणतात.

एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मौक्षिकः

जो एकटा, उदासीनपणे फिरतो, त्याला मुक्तीचा साधक म्हणतात.

स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसो मतः

जो वनात राहून स्वाध्यायात मग्न असतो, तो तपस्वी मानला जातो.

सांन्यासिकः स विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

जो वानप्रस्थाश्रमात राहतो, त्याला संन्यासी म्हणून ओळखावं.

ज्ञानाय वर्तते भिक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः

जो भिक्षु ज्ञानासाठीच जगतो, त्याला श्रेष्ठ संन्यासी म्हणतात.

सम्यग् दर्शनसंपन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते

ज्याच्याकडे खरी दृष्टी आहे, त्याला योगी आणि भिक्षु असं म्हणतात.

कर्मसन्यासिनः केचित् त्रिविधाः परामेष्ठिकाः

काही कर्मत्याग करणारे तीन प्रकारचे असतात, त्यांना श्रेष्ठ संन्यासी म्हणतात.

तृतीयोत्याश्रमी प्रोक्ती योगमुत्तममास्थितः

जो श्रेष्ठ योगात स्थिर आहे, तो तिसऱ्या आणि शेवटच्या आश्रमात आहे असं सांगितलं जातं.

तृतीये चान्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी

तिसऱ्या आश्रमात, श्रेष्ठ ध्यान हेच अंतिम मानलं जातं.

सर्वेषु वेदशास्त्रेषु पञ्चमो नोपपद्यते

सर्व वेदशास्त्रांमध्ये पाचवा आश्रम मान्य नाही.

दक्षादीन् प्राह विश्वात्मा सृजध्वं विविधाः प्रजाः

विश्वात्म्याने दक्ष आणि इतरांना सांगितलं, 'विविध जीवांची निर्मिती करा.'

असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषपूर्विकाः

त्यांनी सर्व प्रजांचा, देव आणि माणसांपासून सुरूवात करून, निर्माण केला.

अहं वै पालयामीदं संहरिष्यति शूलभृत्

मी या जगाचं रक्षण करतो; आणि शूलधारी त्याचा संहार करील.

रजः सत्त्वतमोयोगात् परस्य परमात्मनः

रज, सत्त्व आणि तम यांच्या संयोगातून परमात्मा प्रकटतो.

अन्योन्यं प्रणताश्चैव लीलया परमेश्वराः

परमेश्वर एकमेकांना वंदन करतात आणि खेळातच एकरूप होतात.

तिस्त्रस्तु भावना रुद्रे वर्तन्ते सततं द्विजाः

द्विजांनो, रुद्रांमध्ये नेहमीच ध्यानाच्या तीन प्रकारांचा समावेश असतो.

द्वितीया ब्रह्मणः प्रोक्ता देवस्याक्षरभावना

त्यातील दुसरा प्रकार म्हणजे ब्रह्मदेवाच्या अक्षय तत्त्वाचं ध्यान असं सांगितलं आहे.

विभज्यस्वेच्छयात्मानं सो ऽन्यर्यामीश्वरः स्थितः

तो परमेश्वर आपल्या इच्छेने स्वतःला विभागून, इतरांच्या अंतःकरणात अधिष्ठित राहतो.

पुरुषः परतो ऽव्यक्ताद् ब्रह्मत्वं समुपागमत्

अव्यक्तापलीकडचा पुरुष, ब्रह्मत्वाची अवस्था प्राप्त करतो.