कूर्मपुराणम्

अकुर्वाणस्तु विप्रेन्द्रा भ्रूणहा तु प्रजायते

ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, जो हे पाळत नाही तो पुन्हा भ्रूणहत्यारा म्हणून जन्म घेतो.

गृहस्थस्य परो धर्मो देवताभ्यर्चनं तथा

गृहस्थाचे श्रेष्ठ कर्तव्य म्हणजे देवतांची भक्ती करणे.

देशान्तरगतो वाथ मृतपत्नीक एव वा

तो दुसऱ्या देशात गेला असो किंवा त्याची पत्नी मरण पावली असो,

अन्ये तमुपजीवन्ति तस्माच्छ्रेयान् गृहाश्रमी

इतर लोक त्याच्यावर अवलंबून असतात; म्हणून गृहस्थाश्रम श्रेष्ठ आहे.

तस्माद् गार्हस्थ्यमेवैकं विज्ञेयं धर्मसाधनम्

म्हणून गृहस्थाश्रमच धर्मसाधनेचे मुख्य साधन आहे असे समजावे.

सर्वलोकविरुद्धं च धर्ममप्याचरेन्न तु

सर्व लोकांना न पटणारा धर्मही आचरण करू नये.

धर्म एवापवर्गाय तस्माद् धर्मं समाश्रयेत्

फक्त धर्मच मोक्ष देतो; म्हणून धर्माचाच आश्रय घ्यावा.

सत्त्वं रजस्तमश्चेति तस्माद्धर्मं समाश्रयेत्

सत्त्व, रज आणि तम हे गुण असल्यामुळे धर्माचाच आश्रय घ्यावा.

जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः

ज्यांचे वर्तन नीच गुणांमध्ये असते, ते तामसिक लोक अधःपाताला जातात.

इह लोके सुखी भूत्वा प्रेत्यानन्त्याय कल्पते

या जगात सुखी होऊन, मृत्यूनंतर अनंत सुख मिळतं.

एवं साधनसाध्यत्वं चातुर्विध्ये प्रदर्शितम्

अशा प्रकारे चार प्रकारची साधनं आणि त्यांचे फळ सांगितली आहेत.

माहात्म्यं चानुतिष्ठेत स चानन्त्याय कल्पते

जो या महात्म्याचं पालन करतो, त्यालाही अनंत सुख मिळतं.

धर्मात् संजायते सर्वमित्याहुर्ब्रह्मवादिनः

सर्व काही धर्मातूनच उत्पन्न होतं, असं वेदज्ञ लोक म्हणतात.

अनादिनिधना शक्तिः सैषा ब्राह्मी द्विजोत्तमाः

ही शक्ती अनादि आणि अनंत आहे, हीच ब्रह्मशक्ती आहे, हे द्विजश्रेष्ठांनो.

तस्माज्ज्ञानेन सहितं कर्मयोगं समाचरेत्

म्हणून ज्ञानासोबत कर्मयोग करावा.

ज्ञानपूर्वं निवृत्तं स्यात् प्रवृत्तं यदतो ऽन्यथा

ज्ञानाच्या आधी असलेलं म्हणजे निवृत्ती, अन्यथा ते प्रवृत्ती आहे.

तस्मान्निवृत्तं संसेव्यमन्यथा संसरेत् पुनः

म्हणून निवृत्तीचं आचरण करावं, नाहीतर पुन्हा जन्म घ्यावा लागतो.

आर्जवं चानसूया च तीर्थानुसरणं तथा

सरळपणा, मत्सर नसणे आणि तीर्थयात्रा करणे,

देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः

देवतांची पूजा आणि विशेषतः ब्राह्मणांचा सन्मान,

सामासिकमिमं धर्मं चातुर्वर्ण्ये ऽब्रवीन्मनुः

मनूंनी सर्व चार वर्णांसाठी हा संक्षिप्त धर्म सांगितला आहे.

स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम्

युद्धात न पळणाऱ्या क्षत्रियांना इंद्रपद मिळतं.

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारेण वर्तताम्

सेवेत राहणाऱ्या शूद्रांना गंधर्वलोक मिळतो.

स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

त्यांच्यासाठी गुरूंकडे राहणाऱ्यांचं स्थान सांगितलं आहे.

प्राजापत्यं गृहस्थानां स्थानमुक्तं स्वयंभुवा

गृहस्थांसाठी प्रजापतीचं स्थान स्वयंभूंनी सांगितलं आहे.

हैरण्यगर्भं तत् स्थानं यस्मान्नावर्तते पुनः

हिरण्यगर्भाचं ते स्थान आहे, जिथून पुन्हा परत येणं नाही.

आनन्दमैश्वरं धाम सा काष्ठा सा परागतिः

आनंद आणि ऐश्वर्याचं धाम, तीच सर्वोच्च अवस्था आणि अंतिम गती आहे.

चत्वारो ह्याश्रमाः प्रोक्ता योगिनामेक उच्यते

चार आश्रम सांगितले आहेत, पण योग्यांसाठी एकच आश्रम मानला आहे.

य आस्ते निश्चलो योगी स संन्यासी न पञ्चमः

जो योगी स्थिर बसतो, तोच संन्यासी आहे; पाचवा कोणताही मार्ग नाही.

ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः

जो ब्रह्मचर्याचं व्रत पाळतो, तो उपकुर्वाण किंवा नैष्ठिक असो, तो ब्रह्मस्वरूपातच मन लावतो.