कूर्मपुराणम्

प्रोचुः संहारकृद् रुद्रः पूजनीयो मुमुक्षुभिः

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांनी संहार करणाऱ्या रुद्राची पूजा करावी, असे त्यांनी सांगितले.

तमोगुणं समाश्रित्य कल्पान्ते संहरेत् प्रभुः

कल्पाच्या शेवटी, प्रभू तमोगुणाचा आधार घेऊन संहार करतो.

संहरेद् विद्यया सर्वं संसारं शूलभृत् तया

त्रिशूळ धारण करणारा सर्व संसाराला ज्ञानाच्या बळावर नष्ट करतो.

सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वात्मा भगवान् हरिः

सत्त्वगुणामुळे जीव मुक्त होतो; भगवंत हरि सत्त्वस्वरूप आहे.

मोचयेत् सत्त्वसंयुक्तः पूजयेशं ततो हरम्

सत्त्वगुणयुक्त असलेला मुक्ती देतो; म्हणून प्रभू हराची पूजा करावी.

स्वधर्मो मुक्तये पन्था नान्यो मुनिभिरष्यते

स्वधर्म हाच मुक्तीचा मार्ग आहे; दुसरा कोणताही मार्ग ऋषींनी मान्य केलेला नाही.

आराधनं परो धर्मो पुरारेरमितौजसः

प्राचीन आणि अपरिमित शक्ती असलेल्या परमेश्वराची भक्ती हाच श्रेष्ठ धर्म आहे.

यदर्जुनो ऽस्मज्जनकः स्वधर्मं कृतवानिति

कारण अर्जुन, आमचे पूर्वज, त्याने आपला धर्म पाळला.

प्रमाणमृषयो ह्यत्र ब्रूयुस्ते यत् तथैव तत्

या गोष्टीत ऋषीच प्रमाण आहेत; ते जे सांगतात तेच खरे मानावे.

गत्वा सर्वे सुसंरब्धाः सप्तर्षोणां तदाश्रमम्

तेव्हा सर्वजण मोठ्या उत्साहाने सप्तर्षींच्या आश्रमात गेले.

या यस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता

ज्या देवतेची एखाद्या पुरुषाला इच्छा आहे, तीच त्याची खरी देवता असते.

विशेषात् सर्वदा नायं नियमो ह्यन्यथा नृपाः

राजांनो, हा नियम नेहमीच लागू पडत नाही, काही वेळा वेगळंही घडू शकतं.

विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाकधृक्

ब्राह्मणांसाठी अग्नी, आदित्य, ब्रह्मा आणि पिनाकधारी शंकर यांची सांगड दिली आहे.

गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणामपि कथ्यते

गंधर्वांसाठी सोम, आणि यक्षांसाठीही त्याचाच उल्लेख केला आहे.

रक्षसां शङ्करो रुद्रः किंनराणां च पार्वती

राक्षसांसाठी शंकर आणि रुद्र, तर किन्नरांसाठी पार्वती देवी मानली आहे.

मनूनां स्यादुमा देवी तथा विष्णुः सभास्करः

मनूंसाठी उमा देवी, आणि तसेच विष्णू व सूर्य यांचाही स्वीकार केला आहे.

वैखानसानामर्कः स्याद् यतीनां च महेश्वरः

वैखानस ऋषींसाठी सूर्य, आणि यतींसाठी महेश्वर हे मानले आहेत.

सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः

सर्वांसाठी भगवंत ब्रह्मा, देवांचा देव आणि प्रजापती आहेत.

तस्माज्जयध्वजो नूनं विष्ण्वाराधनमर्हति

म्हणून, ज्याचा विजयाचा ध्वज आहे, तो खरोखरच विष्णूची पूजा करण्यास योग्य आहे.

पालयाञ्चक्रिरे पृथ्वीं जित्वा सर्वरिपून् रणे

सर्व शत्रूंना रणात जिंकून त्यांनी पृथ्वीचे राज्य केले.

भीषणः सर्वसत्त्वानां पुरीं तेषां समाययौ

सर्व जीवांना भयावह वाटणारा एक भीषण प्राणी त्यांच्या नगरीत आला.

शूलमादाय सूर्याभं नादयन् वै दिशो दश

सूर्यासारखा तेजस्वी त्रिशूळ घेऊन, त्याने दहा दिशांना गडगडाट केला.

तत्यजुर्जोवितं त्वन्ये दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

काहींनी आपले प्राण सोडले, तर काही घाबरून पळून गेले.

युयुधुर्दानवं शक्तिगिरिकूटासिमुद्गरैः

दानवांनी शक्ती, डोंगरशिखरे, तलवारी आणि गदा यांच्याने युद्ध केले.

वारयामास घोरात्मा कल्पान्ते भैरवो यथा

त्या भयंकर आत्म्याने त्यांना थांबवले, जणू कल्पाच्या शेवटी भैरवाने थांबवावे तसे.

युद्धाय कृतसंरम्भा विदेहं त्वभिदुद्रुवुः

युद्धासाठी सज्ज होऊन, ते देहहीनावर तुटून पडले.

प्राजापत्यं तथा कृष्णो वायव्यं धृष्ण एव च

कृष्णाने प्रजापत्य आणि वायव्य अस्त्रांचा वापर केला, आणि धृष्णानेही तसेच केले.

भञ्जयामास शूलेन तान्यस्त्राणि स दानवः

त्या दानवाने त्रिशूळाने ती सर्व अस्त्रे फोडून टाकली.

स्पृष्ट्वा मन्त्रेण तरसा चिक्षेप न ननाद च

मंत्राच्या स्पर्शाने आणि वेगाने त्याने ती अस्त्रे फेकली, पण तो काही ओरडला नाही.