कूर्मपुराणम्

प्राणायामादिषु रतान् दूरात् परिहरामलान्

प्राणायामासारख्या साधनेत रमणारे, शुद्ध असलेले लोक, त्यांच्यापासून दूर राहा.

अथर्वशिरसो ऽध्येतृन् धर्मज्ञान् परिवर्जय

अथर्वशीर्षाचे अभ्यास करणारे आणि धर्म जाणणारे यांच्यापासून दूर राहा.

ईश्वराराधनरतान् मन्नियोगान्न मोहय

ईश्वराच्या भक्तीत रमलेले आणि माझ्या सेवेत असलेल्यांना मोहात पाडू नको.

यथादेशं चकारासौ तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्

त्याने सांगितल्याप्रमाणे विधी केले; म्हणून लक्ष्मीची पूजा करावी.

अर्चिता भगवत्पत्नी तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्

भगवंताची पत्नी पूजली गेली आहे, म्हणून लक्ष्मीचे पूजन करावे.

चराचराणि भूतानि यथापूर्वं ममाज्ञया

माझ्या आज्ञेने सर्व चराचर जीव पूर्वीप्रमाणे निर्माण झाले.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया

योगशक्तीने त्याने दक्ष, अत्री आणि वसिष्ठ यांना निर्माण केले.

ब्रह्मवादिन एवैते मरीच्याद्यास्तु साधकाः

मरीचि वगैरे जे ब्रह्मतत्त्वाचे साधक आहेत, तेच खरे साधक आहेत.

वैश्यानूरुद्वयाद् देवः पादार्छूद्रान् पितामहः

देवाने दोन्ही मांड्यांपासून वैश्य आणि पायांपासून शूद्र निर्माण केले, हे पितामह.

गुप्तये सर्ववेदानां तेभ्यो यज्ञो हि निर्बभौ

सर्व वेदांचे रक्षण व्हावे म्हणून त्यांच्यातून यज्ञ उत्पन्न झाला.

ब्रह्मणः सहजं रूपं नित्यैषा शक्तिरव्यया

ही सनातन, नाश न होणारी शक्ती ब्रह्माचे सहज रूप आहे.

आदौ वेदमयी भूता यतः सर्वाः प्रवृत्तयः

सर्व प्रवृत्ती जिच्यापासून येतात, ती सुरुवातीला वेदमय झाली.

न तेषु रमते धीरः पाषण्डी तेन जायते

ज्ञानी माणसे त्यात रमण करत नाहीत; त्यामुळेच पाषंड निर्माण होतो.

स ज्ञेयः परमो धर्मो नान्यशास्त्रेषु संस्थितः

तोच परम धर्म जाणावा, तो इतर शास्त्रांत सांगितलेला नाही.

सर्वास्ता निष्फलाः प्रेत्यतमोनिष्ठाहिताः स्मृताः

मृत्यूनंतर ते सर्व निष्फळ ठरतात, अंधकार व अहिताकडे नेतात असे सांगितले आहे.

शुद्धान्तः करणाः सर्वाः स्वधर्मनिरताः सदा

ज्यांचे अंतःकरण शुद्ध आहे, जे नेहमी स्वतःच्या धर्मात रमलेले आहेत—

अधर्मो मुनिशार्दूलाः स्वधर्मप्रतिबन्धकः

हे मुनीश्रेष्ठ, जो स्वतःच्या धर्मात अडथळा आणतो तो अधर्म आहे.

रजोमात्रात्मिकास्तासां सिद्धयो ऽन्यास्तदाभवन्

त्यांच्या सिद्धी फक्त राजोगुणाच्या स्वरूपाच्या होत्या; इतर सिद्धी त्यातूनच निर्माण झाल्या.

ततस्तासां विभुर्ब्रह्मा कर्माजीवमकल्पयत्

मग सर्वव्यापी ब्रह्माने त्यांच्यासाठी कर्म आणि उपजीविका ठरवली.

भृग्वादयस्तद्वदनाच्छ्रुत्वा धर्मानथोचिरे

त्याच्या मुखातून धर्म ऐकून भृगु व इतरांनी मग धर्म सांगितले.

अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणि द्विजोत्तमाः

अध्यापन, अध्ययन आणि सहा कर्तव्ये, हे द्विजश्रेष्ठ—

दण्डो युद्धं क्षत्रियस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते

क्षत्रियांसाठी शिक्षा आणि युद्ध हे सांगितले आहे, तर वैश्यांसाठी शेती योग्य मानली आहे.

कारुकर्म तथाजीवः पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः

कारागिरी, इतर उपजीविका आणि यज्ञासाठी अन्न शिजवणे हेही धर्माचे कर्तव्य आहे.

गृहस्थं च वनस्थं च भिक्षुकं ब्रह्मचारिणम्

गृहस्थ, वनवासी, भिक्षुक आणि ब्रह्मचर्य पालन करणारा विद्यार्थी—

गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं मुनिपुङ्गवाः

मुनिश्रेष्ठांनो, थोडक्यात सांगायचे तर, हे गृहस्थाचे कर्तव्य आहे.

संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनाम्

वनवासासाठी योग्य वाटप आणि न्यायाने वाटणी करणे हे त्यांचे कर्तव्य आहे.

सम्यग्ज्ञानं च वैराग्यं धर्मो ऽयं भिक्षुके मतः

भिक्षुकासाठी खरी समज आणि वैराग्य हेच धर्म मानले गेले आहे.

सन्ध्याकर्माग्निकार्यं च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणाम्

ब्रह्मचारीसाठी संध्याकाळची कृत्ये आणि अग्निसेवा हेच कर्तव्य आहे.

साधारणं ब्रह्मचर्यं प्रोवाच कमलोद्भवः

कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने सर्वांसाठी ब्रह्मचर्य हे सामान्य कर्तव्य सांगितले.