कूर्मपुराणम्

संजातं तस्य विज्ञानं शरण्यं शरणं ययौ

त्याच्या मनात ज्ञान जागृत झालं आणि त्याने रक्षण करणाऱ्याच्या आश्रयाला गेला.

नारायणे महायोगमवाप पुरुषोत्तमे

त्याने पुरुषोत्तम नारायणामध्ये महान योग प्राप्त केला.

अवाप तन्महद् राज्यमन्धको ऽसुरपुङ्गवः

अंधक या असुरश्रेष्ठाने ते महान राज्य मिळवलं.

मन्दरस्थामुमां देवीं चकमे पर्वतात्मजाम्

त्याने मंदार पर्वतावर राहणाऱ्या पर्वतराजकन्या उमा देवीला इच्छिलं.

ईश्वराराधनार्थाय तपश्चेरुः सहस्त्रशः

ईश्वराची पूजा करण्यासाठी हजारो लोकांनी तपस्या केली.

अनावृष्टिरतीवोग्रा ह्यासीद् भूतविनाशिनी

खूप भयंकर अशी दुष्काळाची स्थिती आली आणि जीवसृष्टी नष्ट होऊ लागली.

अयाचन्त क्षुधाविष्टा आहारं प्राणधारणम्

भुकेने व्याकुळ होऊन त्यांनी प्राण वाचवण्यासाठी अन्न मागितलं.

सर्वे बुबुजिरे विप्रा निर्विशङ्केन चेतसा

सर्व ऋषींनी निःशंक मनाने अन्न ग्रहण केलं.

बभूव वृष्टिर्महती यथापूर्वमभूज्जगत्

मोठा पाऊस पडला आणि जग पुन्हा पूर्वीसारखं झालं.

महर्षि गौतमं प्रोचुर्गच्छाम इति वेगतः

त्यांनी म्हटलं, 'आपण लवकर मोठ्या ऋषी गौतम यांच्याकडे जाऊया.'

उषित्वा मद्गृहे ऽवश्यं गच्छध्वमिति पण्डिताः

ज्ञानी लोक म्हणाले, 'माझ्या घरी राहिल्यावरच नक्की जा.'

समीपं प्रापयामासुगौतमस्य महात्मनः

त्यांनी त्यांना मोठ्या आत्म्याच्या गौतम यांच्या जवळ नेलं.

गोष्ठे तां बन्धयामास स्पृष्टमात्रा ममार सा

गायीच्या गोठ्यात तिला बांधलं, पण हात लावताच ती मेली.

न पश्यति स्म सहसा तादृशं मुनयो ऽब्रुवन्

अचानक असं काही पाहून ऋषी गोंधळले आणि बोलू लागले.

तावत् ते ऽन्नं न भोक्तव्यं गच्छामो वयमेव हि

'तोपर्यंत अन्न खाऊ नका; आम्हीच जाऊ.'

जग्मुः पापवशं नीतास्तपश्चर्तुं यथा पुरा

दुष्ट कर्मामुळे त्यांना पुन्हा जुन्यासारखी तपश्चर्या करायला जावं लागलं.

केनापि हेतुना ज्ञात्वा शशापातीवकोपनः

कारण समजून कोणीतरी फार रागावून त्यांना शाप दिला.

बभूवुस्ते तथा शापाज्जायमानाः पुनः पुनः

त्या शापामुळे ते पुन्हा पुन्हा तसंच जन्म घेत राहिले.

अस्तुवन् लौकिकैः स्तोत्रैरुच्छिष्टा इव सर्वगौ

ते लोककविता म्हणून गायांचे उरलेले सारखे स्तुती करू लागले.

कामवृत्त्या महायोगौ पापान्नस्त्रातुमर्हथः

इच्छेने, हे दोन महान योगी, तुम्ही त्यांना पापी अन्नापासून वाचवायला हवे.

किमेतेषां भवेत् कार्यं प्राह पुण्यैषिणामिति

'त्यांच्यासाठी काय करावं?' असं त्याने पुण्याची इच्छा असणाऱ्यांना विचारलं.

गोपतिं प्राह विप्रेन्द्रानालोक्य प्रणतान् हरिः

ब्राह्मणश्रेष्ठांनी वाकून नमस्कार केल्यावर हरिने गायींच्या स्वामीला विचारलं.

संगच्छते महादेव धर्मो वेदाद् विनिर्बभौ

'महादेव, वेदांतून उत्पन्न झालेला धर्मही सहमत आहे.'

अस्माभिः सर्व एवेमे गन्तारो नरकानपि

हे सर्व, आपल्यासह, नरकातही जातील.

विमोहनाय शास्त्राणि करिष्यामो वृषध्वज

'वृषध्वज, आपण भ्रमासाठी शास्त्रांची रचना करू.'

चकार मोहशास्त्राणि केशवो ऽपि शिवेरितः

शंकराच्या आज्ञेने केशवानेही मोह करणारी शास्त्रं तयार केली.

पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्त्रशः

पंचरात्र, पाशुपत आणि असे हजारो इतर शास्त्र तयार झाले.

पतन्तो निरये घोरे बहून् कल्पान् पुनः पुनः

ते पुन्हा पुन्हा भयंकर नरकात पडत राहिले, असंख्य कल्पेभर.

वर्तध्वं मत्प्रसादेन नान्यथा निष्कृतिर्हि वः

माझ्या कृपेनेच पुढे चालू द्या; कारण तुमच्यासाठी दुसरा कोणताही उपाय नाही.