कूर्मपुराणम्

रसातलगतो देवो नारदाद्यैर्महर्षिभिः

तो देव नारदांसारख्या महर्षींसह रसातळात गेला —

सन्निधौ देवराजस्य तद् वक्ष्ये भवतामहम्

देवराजांच्या उपस्थितीत, मी ते तुम्हाला सांगणार आहे.

पुराणश्रवणं विप्राः कथनं च विशेषतः

हे विप्रांनो, पुराणाचे श्रवण आणि त्याचे विशेष कथन —

उपाख्यानमथैकं वा ब्रह्मलोके महीयते

किंवा अगदी एकच कथा, ब्रह्मलोकात फार मोठ्या मानाने पाहिली जाते.

उक्तं देवाधिदेवेन श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

देवताधिपतीने जे सांगितले आहे, त्यावर द्विजांनी विश्वास ठेवावा.

वक्ष्यमाणं मया सर्वमिन्द्रद्युम्नाय भाषितम्

मी आता जे काही सांगणार आहे, ते सर्व मी इंद्रद्युम्नाला सांगितले होते.

पुराणं पुण्यदं नृणां मोक्षधर्मानुकीर्तनम्

हे पुराण लोकांना पुण्य देणारे असून, मुक्तीच्या धर्माचे वर्णन करणारे आहे.

उपास्य विपुलां निद्रां भोगिशय्यां समाश्रितः

पूजा करून मी भुजंगाच्या शय्येवर विसावून खोल झोपेत गेलो.

ततो मे सहसोत्पन्नः प्रसादो मुनिपुङ्गवा

त्या वेळी, ऋषिमध्ये श्रेष्ठ असा, माझ्या मनात अचानक कृपा उत्पन्न झाली.

तदन्तरे ऽभवत् क्रोधः कस्माच्चित् कारणात् तदा

त्याच वेळी, कुठल्या तरी कारणाने माझ्या मनात रागही आला.

तेजसा सूर्यसंकाशस्त्रैलोक्यं संहरन्निव

माझ्या तेजाने, सूर्यासारखा प्रकाश होत, जणू त्रैलोक्याचा संहार करीत होतो.

सुरूपा सौम्यवदना मोहिनी सर्वदेहिनाम्

सुंदर रूपाची, सौम्य चेहऱ्याची, सर्व जीवांना मोहात पाडणारी स्त्री तेथे होती.

दिव्यकान्तिसमायुक्ता दिव्यमाल्योपशोभिता

ती दिव्य तेजाने उजळलेली होती आणि दिव्य हारांनी सजलेली होती.

स्वधाम्ना पूरयन्तीदं मत्पार्श्वं समुपाविशत्

तिने आपल्या तेजाने हे स्थान उजळवले आणि माझ्या शेजारी येऊन बसली.

येनेयं विपुला सृष्टिर्वर्धते मम माधव

माधव, हिच्यामुळे माझी ही विशाल सृष्टी वाढत जाते.

मोहयित्वा ममादेशात् संसारे विनिपातय

माझ्या आज्ञेने, सर्वांना मोहात पाडून, संसारात टाक.

अक्रोधनान् सत्यपरान् दूरतः परिवर्जय

जे कोप नसलेले आणि सत्याला धरून राहणारे आहेत, त्यांच्यापासून दूर राहा.

जापिनस्तापसान् विप्रान् दूरतः परिवर्जय

मंत्र पठण करणारे, तप करणारे आणि ब्राह्मण यांच्यापासून दूर राहा.

महायज्ञपरान् विप्रान् दूरतः परिवर्जय

महायज्ञात मग्न असलेल्या ब्राह्मणांपासून दूर राहा.

स्वाध्यायेनेज्यया दूरात् तान् प्रयत्नेन वर्जय

स्वाध्याय आणि यज्ञ यामुळे, त्यांना दूर ठेवण्यासाठी नेहमीच प्रयत्न करा.

प्राणायामादिषु रतान् दूरात् परिहरामलान्

प्राणायामासारख्या साधनेत रमणारे, शुद्ध असलेले लोक, त्यांच्यापासून दूर राहा.

अथर्वशिरसो ऽध्येतृन् धर्मज्ञान् परिवर्जय

अथर्वशीर्षाचे अभ्यास करणारे आणि धर्म जाणणारे यांच्यापासून दूर राहा.

ईश्वराराधनरतान् मन्नियोगान्न मोहय

ईश्वराच्या भक्तीत रमलेले आणि माझ्या सेवेत असलेल्यांना मोहात पाडू नको.

यथादेशं चकारासौ तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्

त्याने सांगितल्याप्रमाणे विधी केले; म्हणून लक्ष्मीची पूजा करावी.

अर्चिता भगवत्पत्नी तस्माल्लक्ष्मीं समर्चयेत्

भगवंताची पत्नी पूजली गेली आहे, म्हणून लक्ष्मीचे पूजन करावे.

चराचराणि भूतानि यथापूर्वं ममाज्ञया

माझ्या आज्ञेने सर्व चराचर जीव पूर्वीप्रमाणे निर्माण झाले.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया

योगशक्तीने त्याने दक्ष, अत्री आणि वसिष्ठ यांना निर्माण केले.

ब्रह्मवादिन एवैते मरीच्याद्यास्तु साधकाः

मरीचि वगैरे जे ब्रह्मतत्त्वाचे साधक आहेत, तेच खरे साधक आहेत.

वैश्यानूरुद्वयाद् देवः पादार्छूद्रान् पितामहः

देवाने दोन्ही मांड्यांपासून वैश्य आणि पायांपासून शूद्र निर्माण केले, हे पितामह.