कूर्मपुराणम्

पतिं पशुपतिं देवं ज्ञात्वैतत् प्राह सर्वदृक्

सर्व प्राण्यांचा स्वामी, पशुपती देव ओळखून, सर्वज्ञानी असे म्हणाले.

विनिन्द्य भवतो भावमात्मानं चापि शङ्कर

शंकरा, तुझ्या आणि माझ्या स्वभावाची निंदा करून,

विनाशयाशु तं यज्ञं वरमेकं वृणोम्यहम्

मी एकच वर मागतो—तो यज्ञ लवकर नष्ट कर.

ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

दक्षाच्या यज्ञाचा नाश करण्याच्या इच्छेने त्याने अचानक रुद्राची निर्मिती केली.

सहस्त्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसन्निभम्

हजार हातांचा, कोणालाही न जिंकता येईल असा, युगाच्या अंताच्या ज्वाळेसारखा तो होता.

दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

हातात काठी, मोठ्या गर्जनेसह, धनुष्य घेऊन, अंगावर भस्म लावलेला तो होता.

स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः

तो जन्मताच, देवांचा स्वामीसमोर हात जोडून उभा राहिला.

विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर

गणेश्वरा, त्याने माझी निंदा करून गंगाद्वारी यज्ञ केला.

वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः

वीरभद्रामुळे दक्षाचा यज्ञ नष्ट झाला.

तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः

तीसह त्याने वृषभावर बसून, तो गण निघून गेला.

रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः

त्याला मदत करणारे 'रोमजा' म्हणून प्रसिद्ध झाले.

कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

ते काळाग्निरुद्रासारखे दिसत होते आणि दहा दिशांना गर्जना करत होते.

समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

गणांच्या प्रमुखाला वेढून, ते दक्षाच्या यज्ञाकडे गेले.

ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः

त्यांनी अमाप तेज असलेल्या दक्षाच्या त्या यज्ञस्थळाकडे पाहिले.

वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम्

विणा आणि बासरीच्या निनादांनी, तसेच वेदपठणाच्या आवाजांनी ते स्थळ भरले होते.

उवाच भद्रया रुद्रैर्वोरभद्रः स्मयन्निव

वीरभद्राने हलक्याच हसत, सौम्यपणे रुद्रांना उत्तर दिलं.

भागाभिलप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्

तुम्ही यज्ञातील भाग मिळवण्यासाठी आलात, हवे तसे भाग द्या.

तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः

त्याला सांगा, 'तो जे आज्ञा देईल ते आम्ही नक्कीच करू.'

देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्

देवतांनी म्हटलं, 'प्रभूंसाठी यज्ञाचा भाग नाही, ना मंत्र आहेत.'

ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्

'यज्ञाचा राजा म्हणून महेश्वराची पूजा करा.'

पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदसिद्धिदः

'तो सर्व यज्ञांत पूजला जातो आणि सर्व इच्छित फळ देणारा आहे.'

न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्

त्यांनी त्याला महत्त्व दिलं नाही; मंत्र देवांना सोडून आपल्या ठिकाणी परत गेले.

स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षि दधीचं प्राह देवताः

देवतांनी ब्रह्मर्षी दधीच यांना हात लावून त्यांच्याशी बोलले.

यस्मात् प्रसह्य तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

‘तुम्ही गर्वाने वागलात म्हणून आज मी तुमचा गर्व मोडून टाकीन.’

गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

गणांचे प्रमुख रागावून यूप उखडून फेकू लागले.

गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्त्रोतसि चिक्षिपुः

सर्व भयंकर गणांनी ते उचलून गंगेच्या प्रवाहात फेकले.

व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

त्याने स्वतःच्या सामर्थ्याने इतर देवतांनाही तसंच रोखून धरलं.

निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्

त्याने मूष्टीने पूष्णाचे दात तोडून खाली पाडले.

धर्षयामास बलवान् स्मयमानो गणेश्वरः

शक्तिशाली गणेश्वर हसत त्यांना त्रास द्यायला लागला.