कूर्मपुराणम्

साक्षात् पाशुपतो भूत्वा वेदाभ्यासरतो ऽभवत्

तो प्रत्यक्ष पाशुपत भक्त होऊन वेदाध्ययनात रमला.

शान्तो दान्तो जितक्रोधः संन्यासविधिमाश्रितः

शांत, संयमी, रागावर विजय मिळवलेला, त्याने संन्यासाचा मार्ग स्वीकारला.

प्राचीनबर्हिषं नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगम्

प्राचीनबर्हिष नावाचा तो धनुर्विद्येत पारंगत झाला.

समुद्रतनयायां वै दश पुत्रानजीजनत्

त्याने समुद्रकन्येपासून दहा पुत्रांना जन्म दिला.

अधीतवन्तः स्वं वेदं नारायणपरायणाः

ते आपापला वेद शिकले आणि नारायणभक्त झाले.

दक्षो जज्ञे महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणः सुतः

पूर्वी ब्रह्माचा पुत्र असलेला, मोठ्या भाग्याचा दक्ष जन्माला आला.

कृत्वा विवादं रुद्रेण शप्तः प्राचेतसो ऽभवत्

त्याने रुद्राशी वाद केल्यावर शाप मिळून तो प्रचेतसांचा पुत्र झाला.

दृष्ट्वा यथोचितां पूजां दक्षाय प्रददौ स्वयम्

योग्य पूजा पाहून त्याने स्वतः ती दक्षाला अर्पण केली.

पूजामनर्हामन्विच्छन् जगाम कुपितो गृहम्

अयोग्य पूजा मिळावी अशी इच्छा धरून तो रागाने घरी गेला.

भर्त्रा सह विनिन्द्यैनां भर्त्सयामसा वै रुषा

पतीसोबत रागाने तिला निंदून, कठोर शब्दांनी ओरडले.

त्वमप्यसत्सुतास्माकं गृहाद् गच्छ यथागतम्

तूही आमची अयोग्य मुलगी आहेस; जशी आलीस तशी घरातून निघून जा.

विनिन्द्य पितरं दक्षं ददाहात्मानमात्मना

तिने आपल्या वडील दक्ष यांचा निषेध केला आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने स्वतःला जाळून टाकले.

हिमवद्दुहिता साभूत् तपसा तस्य तोषिता

ती हिमवंताची मुलगी झाली, कारण तिने कठोर तप करून त्यांना संतुष्ट केले.

शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

तो रागावून दक्षाच्या घरी गेला आणि त्याला शाप दिला.

स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि

तू, भ्रमित मनाचा, आपल्या स्वतःच्या मुलीपासून पुत्र उत्पन्न करशील.

स्वायंभुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत्

काळानुसार, प्रचेतसांचा पुत्र दक्ष स्वायंभुव मन्वंतरात जन्माला आला.

विसर्गं दक्षपर्यन्तं शृण्वतां पापनाशनम्

दक्षापर्यंतची सृष्टीची कथा ऐकल्याने पाप नष्ट होते.

उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे

सूताजी, वैवस्वत मन्वंतरात सृष्टी कशी झाली ते सविस्तर सांग.

किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्

त्या महाबुद्धीने काय केले, हे आम्हाला आता ऐकायचे आहे.

त्रिकालबद्धं पापघ्नं प्रजासर्गस्य विस्तरम्

तीन काळाशी निगडित आणि पाप नष्ट करणाऱ्या प्रजासृष्टीचे सविस्तर वर्णन.

विनिन्द्य पूर्ववैरेण गङ्गाद्वरे ऽयजद् भवम्

पूर्वीच्या वैरामुळे त्याने गंगेच्या तीरावर भव्याची पूजा करताना त्याची निंदा केली.

सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुङ्गवाः

सर्व ऋषी आणि श्रेष्ठ ऋषी एकत्र तिथे आले.

दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

दधीचि नावाच्या एका ऋषीने तेव्हा प्रचेतसाला विचारले.

स देवः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

तो देव रुद्र आता योग्य विधीने का पूजला जात नाही?

न मन्त्रा भार्यया सार्धं शङ्करस्येति नेज्यते

शंकरासाठी पत्नीसमवेत मंत्र नाहीत म्हणून त्याची पूजा होत नाही.

शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

सर्व देव ऐकत असताना, सर्व ज्ञानाने परिपूर्ण असलेला तो स्वतः—

संपूज्यते सर्वयज्ञैर्विदित्वा किल शङ्करः

शंकर सर्व यज्ञांनी ओळखून नक्कीच पूजला जातो.

नग्नः कपाली विकृतो विश्वात्मा नोपपद्यते

नग्न, कवटीधारी, विकृत, विश्वाचा आत्मा असलेला तो विधीस योग्य वाटत नाही.

सत्त्वात्मको ऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

सत्त्वगुणाचा मूळ असलेला तो भगवंत सर्व कर्मकांडांत पूजला जातो.