कूर्मपुराणम्

अन्त्याश्रममिति ख्यातं ब्रह्मादिभिरनुष्ठितम्

ब्रह्मा आणि इतरांनी आचरलेले, शेवटचे आश्रम म्हणून प्रसिद्ध असलेले ते व्रत होते.

ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् ब्रह्मचर्यपरायणान्

ब्रह्मचारी असणारे ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य हे सर्व,

समासते महादेवं ध्यायन्तो निष्कलं शिवम्

महादेवाचे ध्यान करतात, निर्गुण शिवाचा स्मरण करतात.

अध्यास्ते भगवानीशो भक्तानामनुकम्पया

भगवान आपल्या भक्तांवर दया करून तिथे वास करतात.

आराधयन्महादेवं लोकानां हितकाम्यया

सर्व लोकांचे कल्याण व्हावे म्हणून त्याने महादेवाची भक्ती केली.

आराध्य महतीं सिद्धिं लेभिरे देवदानवाः

त्यांनी भक्ती केल्यावर देव आणि दैत्यांना मोठे यश मिळाले.

दृष्ट्वा तपोबलाज्ज्ञानं लेभिरे सार्वकालिकम्

त्यांच्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य पाहून त्यांना सर्व काळासाठी योग्य असे ज्ञान मिळाले.

तिष्ठ नित्यं मया सार्धं ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

नेहमी माझ्यासोबत राहा, मग तुला सिद्धी मिळेल.

आचचक्षे महामन्त्रं यथावत् स्वार्थसिद्धये

त्याने स्वतःच्या हितासाठी योग्य प्रकारे मोठा मंत्र शिकवला.

अग्निरित्यादिकं पुण्यमृषिभिः संप्रवर्तितम्

अग्नीपासून सुरू होणारे पुण्यकर्म ऋषींनी प्रचलित केले.

साक्षात् पाशुपतो भूत्वा वेदाभ्यासरतो ऽभवत्

तो प्रत्यक्ष पाशुपत भक्त होऊन वेदाध्ययनात रमला.

शान्तो दान्तो जितक्रोधः संन्यासविधिमाश्रितः

शांत, संयमी, रागावर विजय मिळवलेला, त्याने संन्यासाचा मार्ग स्वीकारला.

प्राचीनबर्हिषं नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगम्

प्राचीनबर्हिष नावाचा तो धनुर्विद्येत पारंगत झाला.

समुद्रतनयायां वै दश पुत्रानजीजनत्

त्याने समुद्रकन्येपासून दहा पुत्रांना जन्म दिला.

अधीतवन्तः स्वं वेदं नारायणपरायणाः

ते आपापला वेद शिकले आणि नारायणभक्त झाले.

दक्षो जज्ञे महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणः सुतः

पूर्वी ब्रह्माचा पुत्र असलेला, मोठ्या भाग्याचा दक्ष जन्माला आला.

कृत्वा विवादं रुद्रेण शप्तः प्राचेतसो ऽभवत्

त्याने रुद्राशी वाद केल्यावर शाप मिळून तो प्रचेतसांचा पुत्र झाला.

दृष्ट्वा यथोचितां पूजां दक्षाय प्रददौ स्वयम्

योग्य पूजा पाहून त्याने स्वतः ती दक्षाला अर्पण केली.

पूजामनर्हामन्विच्छन् जगाम कुपितो गृहम्

अयोग्य पूजा मिळावी अशी इच्छा धरून तो रागाने घरी गेला.

भर्त्रा सह विनिन्द्यैनां भर्त्सयामसा वै रुषा

पतीसोबत रागाने तिला निंदून, कठोर शब्दांनी ओरडले.

त्वमप्यसत्सुतास्माकं गृहाद् गच्छ यथागतम्

तूही आमची अयोग्य मुलगी आहेस; जशी आलीस तशी घरातून निघून जा.

विनिन्द्य पितरं दक्षं ददाहात्मानमात्मना

तिने आपल्या वडील दक्ष यांचा निषेध केला आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने स्वतःला जाळून टाकले.

हिमवद्दुहिता साभूत् तपसा तस्य तोषिता

ती हिमवंताची मुलगी झाली, कारण तिने कठोर तप करून त्यांना संतुष्ट केले.

शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

तो रागावून दक्षाच्या घरी गेला आणि त्याला शाप दिला.

स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि

तू, भ्रमित मनाचा, आपल्या स्वतःच्या मुलीपासून पुत्र उत्पन्न करशील.

स्वायंभुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत्

काळानुसार, प्रचेतसांचा पुत्र दक्ष स्वायंभुव मन्वंतरात जन्माला आला.

विसर्गं दक्षपर्यन्तं शृण्वतां पापनाशनम्

दक्षापर्यंतची सृष्टीची कथा ऐकल्याने पाप नष्ट होते.

उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे

सूताजी, वैवस्वत मन्वंतरात सृष्टी कशी झाली ते सविस्तर सांग.

किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्

त्या महाबुद्धीने काय केले, हे आम्हाला आता ऐकायचे आहे.