देवतांनी निर्माण केलेली, अत्यंत कठीण आणि जिंकणे अशक्य वाटणारी मायेला कोण ओलांडू शकतो? या गूढ प्रश्नावर एक अद्वितीय द्विज, ज्याचे नाव इंद्रद्युम्न होते, त्याचा उल्लेख केला जातो. माझ्या स्वतःच्या मुखातून त्याने दिव्य संहितेचे ज्ञान प्राप्त केले आणि त्या ज्ञानाच्या प्रभावाने तो श्रेष्ठ ऋषींना मार्गदर्शन करू लागला. ते ऋषी माझ्या सामर्थ्यात पूर्णपणे स्थित झालेले आहेत, हे ओळखून इंद्रद्युम्न फक्त माझ्याच आश्रयाला आला. त्याला इंद्रद्युम्न म्हणून ओळखले जाते; तू तुझ्या पूर्वजन्माची आठवण ठेवतोस. माझे जे ज्ञान त्याने मिळवले, त्याच्या योगाने शेवटी तो माझ्यातच विलीन होईल. वैवस्वताच्या काळाचे अंतर संपल्यावर, आपले कार्य पूर्ण करण्यासाठी तू माझ्यातच प्रवेश करशील. काळाच्या नियमानुसार, तू माझ्यासोबत श्वेतद्वीपावर राहशील. माझ्या आज्ञेने, हे श्रेष्ठ ऋषी, तू ब्राह्मण कुलात पुन्हा जन्म घेतलास. जे ब्रह्म म्हणून ओळखले जाते, ते परब्रह्म, हे ज्ञान आणि अज्ञान यांच्या रूपात लपलेले आहे. व्रत, उपवास, तप, सुवर्णदान आणि ब्राह्मणांना दान यांद्वारे त्याने महादेवाची उपासना केली, जो योग्यांच्या हृदयात वास करतो. महादेवाने त्याला आपले दिव्य रूप दाखवले, जे विष्णूपासून उत्पन्न झाले होते. इंद्रद्युम्नाने विविध स्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली आणि हात जोडून नम्रतेने त्याला विचारले, “माझ्या शंका दूर कर आणि सत्य सांग.” तेव्हा ती देवी स्मित करत, विष्णूचा स्मरण करून, त्या प्रिय ब्राह्मणाशी म्हणाली, “मीच ती एकमेव परा माया आहे, ज्याचे सार नारायण आहे. माझ्याद्वारेच मी परब्रह्म आहे; तो विष्णूच सर्वोच्च ईश्वर आहे. केवळ ज्ञानाने किंवा कर्मयोगाने मला कोणीही प्राप्त करू शकत नाही. पण, जेव्हा तू ज्ञानाने अनंताची उपासना करशील, तेव्हा मुक्ती तुझ्या हाती येईल.” इंद्रद्युम्नाने देवीला वंदन करून, हात जोडून पुन्हा विचारले, “हे देवी, हे खरंच जाणता येईल का? कृपया मला खरे ज्ञान सांग.” ती म्हणाली, “नारायण स्वतः तुला हे ज्ञान देईल.” विष्णूचा स्मरण करताच, ती देवी तिथेच अदृश्य झाली. मग त्या ब्राह्मणाने हृषीकेशाची – म्हणजेच विष्णूची – उपासना केली, जो भक्तांच्या दुःखाचा हरणकर्ता आहे. तेव्हा तो महान योगी, पिवळ्या वस्त्रात, संपूर्ण विश्व व्यापून प्रकट झाला. इंद्रद्युम्न पृथ्वीवर गुडघे टेकून, गरुडध्वज असलेल्या त्या विष्णूची स्तुती करू लागला. “हे कृष्ण, हे विष्णू, हे हृषीकेश, विश्वाच्या आत्मा, तुला नमस्कार. सृष्टी, पालन, संहाराचे कारण, अनंत सामर्थ्याचे अधिष्ठान, तुला नमस्कार. पुरुषरूप असलेल्या, विश्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार. आरंभ, मध्य, अंत नसलेल्या, केवळ ज्ञानाने प्राप्त होणाऱ्या तुला नमस्कार. भेद-अभेदरहित, आनंदस्वरूप तुला नमस्कार. निराकार, अनंतस्वरूप तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. हे परब्रह्म, हे परमात्मा, तुला वंदन. शुद्ध शिव, सर्वोच्च स्रष्टा तुला वंदन. सर्व प्राण्यांचे तू पिता, तू माता, हे परमपुरुष. सर्वांचा आधार, अव्यक्त, अनंत, अंधकारापलीकडील तूच. मी तुझ्या त्या परम रूपाचा शरण घेतो, जे विष्णूचे परमधाम आहे.” मग विष्णूने स्मित करत, दोन्ही हातांनी त्याला स्पर्श केला. त्याच्या कृपेने इंद्रद्युम्नाला परमार्थाचे सत्य तंतोतंत समजले.