एकदा गुरुकुलामध्ये विद्यार्थ्यांना आचारधर्माचे नियम सांगितले जात होते. शुद्धीकरण किंवा शौचक्रिया करताना, पायऱ्यांवर, पादत्राणे घालून, छत्री धरून किंवा हवेत उभे राहून हे कधीही करू नये, असे सांगण्यात आले. देवालयांत किंवा जलाशयाजवळही शुद्धीकरण करणे वर्ज्य आहे. सूर्य, अग्नी किंवा चंद्र यांच्या दिशेला तोंड करूनही हे करणे योग्य नाही. शुद्धीकरण करताना नेहमी स्वच्छ आणि ताजे पाणी वापरावे; रस्त्यावरील, ओसाड जागेतील किंवा दुसऱ्याने उरलेले पाणी वापरू नये. शुद्धीकरणानंतर, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे पाण्याचा स्पर्श करावा. गुरुच्या उपस्थितीत वागणुकीचे नियमही विद्यार्थ्यांना शिकवले गेले. जेव्हा गुरुने हाक दिली, तेव्हा त्यांच्याकडे पाहत विद्या शिकावी. "बस" असे सांगितल्यावर, गुरुच्या दिशेला तोंड करून बसावे. कधीही गुरुच्या पाठीमागे बसू नये, जेवू नये किंवा उभे राहू नये. गुरुच्या नजरेसमोर बसताना, मनाप्रमाणे बसू नये, किंवा गुरु जसे बसतात, बोलतात, चालतात, तसे अनुकरण करणे वर्ज्य आहे. कधी कधी कान झाकावेत किंवा दुसरीकडे जावे. गुरुच्या बोलण्याला उत्तर देऊ नये, त्यांच्या समोर उभे किंवा बसून राहू नये. नेहमी अंगाची स्वच्छता व स्नान करावे. गुरुच्या आसनावर, त्यांच्या सावलीवर किंवा तत्सम गोष्टींवर पाऊल ठेवू नये. गुरुची परवानगी न घेता, विशेषत: प्रिय आणि हितकारक गोष्टींमध्ये गुंतले असताना, निघून जाऊ नये. गुरुच्या समोर आवाज करणे किंवा थुंकणे टाळावे. नेहमी गुरुच्या खाली, चटई किंवा पाटावर, लक्षपूर्वक बसावे. गुरु धावत असतील तर त्यांच्यामागे जावे, ते कुठेही जात असतील तर त्यांना सोबत द्यावी. गुरु दगडावर किंवा लाकडी आसनावर बसले असतील, तर त्यांच्यासोबत बसावे. नेहमी मधुर, हितकारक वाणी बोलावी. गुरुंच्या सेवा म्हणून अंगाला तेल लावणे, पंखा घालणे, पादत्राणे वाहून नेणे, छत्री धरून ठेवणे अशी कामे करावी. इतरांना त्रास देणे किंवा निंदा करणे टाळावे. दररोज आवश्यक तेवढेच गोळा करावे व भिक्षा मागावी. नृत्य पाहणे, गायनादींच्या आसक्तीत राहणे टाळावे. अपवित्र स्त्रिया किंवा नीच जातीतल्या लोकांशी एकांतात संभाषण करू नये. कुस्ती, स्नान किंवा अशा प्रकारच्या करमणुकीत भाग घेऊ नये. मोह किंवा लोभामुळे कोणी त्यागलेली वस्तू घेतली, तर आपली स्थिती गमावतो. ज्या गुरुने विद्या दिली, त्याला कधीही त्रास देऊ नये. मनुंनी सांगितले आहे की, चुकीच्या मार्गाला लागलेल्याचा त्याग करावा. गुरुने दूर केले असल्यास, स्वतःच्या गुरुंना नमस्कार करू नये. गुरुने मनाई केली, किंवा हितकारक शिकवण दिली, तरीही अधर्माचे आचरण करू नये. गुरुचे पुत्र, पत्नी आणि नातेवाईक यांच्या बाबतीतही योग्य वर्तन ठेवावे. गुरुचा पुत्र शिकवत असेल, तर त्याला गुरुप्रमाणेच सन्मान द्यावा, पण त्याचे पाय धुण्याचे कार्य करू नये. वेगळ्या जातीचे असतील, तरी आदराने उभे राहून नमस्कार करावा. गुरुपत्नीची सेवा किंवा तिचे केस बांधणे असे कार्य करू नये. तिला आदरपूर्वक वंदन करून, "मी आपला सेवक आहे" असे सांगावे. गुरुपत्नींशी वागताना सदाचरणी लोकांचे उदाहरण लक्षात ठेवावे. सर्व गुरुपत्नींना, गुरुच्या मुख्य पत्नीप्रमाणेच, समान सन्मान द्यावा. अशा प्रकारे, गुरुकुलातील विद्यार्थी शुद्धी, नम्रता, सेवा, आणि सदाचरण यांचे पालन करत, आपल्या गुरुजनांचा सन्मान राखत शिक्षण घेतात.