योगसाधनेच्या मार्गावर, विविध नियम आणि आचार संहितांचा सारांश सांगितला जातो, जे साधकाला योगात सिद्धी प्राप्त करून देतात. तपस्वी लोक शरीराची तपश्चर्या ही तपाचा सर्वोच्च प्रकार मानतात. ते म्हणतात की, ग्रंथांचा अभ्यास हा मनाच्या शुद्धीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. वेदांचा अर्थ जाणणारे विद्वान वेगवेगळ्या प्रकारच्या साधनांचा उल्लेख करतात. अभ्यास हा वाचिक म्हणजेच उच्चाराने केला जातो; तसेच त्याचा गुण गुप्त जपातही आहे. हा गुप्त जप, म्हणजेच मंद स्वरात केलेला जप, उच्चाराने केलेल्या जपापेक्षा हजारपट श्रेष्ठ मानला जातो. मनाने केलेला जप सर्व शब्दांचे चिंतन म्हणून ओळखला जातो. संतोष, ज्याचे स्वरूप आनंद आहे, हे ऋषी मनाच्या स्थिरतेचे लक्षण म्हणून सांगतात. बाह्य शुद्धी माती आणि पाण्याने प्राप्त होते, तर अंतर्गत शुद्धी म्हणजे मनाची शुद्धी. शिवाच्या अचल भक्तीला भगवानाची पूजा मानली जाते. प्राण म्हणजे शरीरात उत्पन्न होणारा वायू; त्याचे नियंत्रण म्हणजेच प्राणायाम. प्राणायामाची ही साधना दोन प्रकारची असते—कुंभकासह आणि कुंभकाविना. मध्यम कुंभक, म्हणजेच प्राणाचा मध्यम स्वरूपातील नियंत्रण, हे सर्वोच्च मानले जाते आणि त्याचे मोजमाप छत्तीस गणांमध्ये केले जाते. मंद, मध्यम आणि उत्कृष्ट या तीन प्रकारांमध्ये, आनंदातून उत्पन्न होणारे सर्वोच्च श्रेष्ठ मानले जाते. हेच योग्यांसाठी प्राणायामाचे लक्षण आहे. जेव्हा साधक प्राण रोखून तीन वेळा मंत्राचा जप करतो, तेव्हा त्याला प्राणायाम म्हणतात. ही पद्धत सर्व शास्त्रांमध्ये मेहनती योग्यांनी घोषित केली आहे. प्राणाचा संतुलित अवस्थेला कुंभक म्हणून गौरविले जाते. प्राणायाम म्हणजे इंद्रियांचे नियंत्रण, आणि श्रेष्ठ लोक त्याला इंद्रियसंयम म्हणतात. या प्रकारच्या स्थळी, मनाला बांधणे हेच एकाग्रता आहे. जेव्हा मन इतर विचारांमध्ये मिसळत नाही, तेव्हा त्या अवस्थेला ध्यान म्हणतात. मन फक्त एकाच वस्तूवर केंद्रित झाले, तर ते योगाचा सर्वोच्च उपाय आहे. ध्यानाची प्रक्रिया बारा फेर्यांपर्यंत केली जाते, त्याला समाधी म्हणतात. सर्व साधनांमध्ये, हीच सर्वोच्च साधना आहे. योगासाठी स्थिर बसणे, पद्मासन म्हणजेच कमळासन हा आत्म्यासाठी सर्वोच्च आसन मानला जातो. अर्धवट बसण्याची मुद्रा योगसाधनेसाठी सर्वोत्तम साधन आहे. स्थिर बसून, स्वस्तिकासन हाही सर्वोच्च आसन म्हणून सांगितला जातो. साधना अग्नीपासून, पाण्यात किंवा कोरड्या पानांच्या ढिगावर केली जाऊ शकते; परंतु आवाज, भय, किंवा मंदिरांच्या किंवा मुंग्यांच्या घरांच्या ढिगावर साधना करू नये. शरीरातील वेदना, दुःख किंवा अशा अवस्थांमध्येही साधना करणे टाळावे. योगीने नदीच्या किनारी, पवित्र स्थळी किंवा देवांच्या मंदिरात साधना करावी. माझ्या भक्त योगीने नेहमी योगात स्वतःला एकत्रित करावे. चित्त एकाग्र करून, गुरु आणि माझ्याशी एकरूप व्हावे. योगीने नाकाच्या टोकावर दृष्टी स्थिर ठेवावी, डोळे किंचित उघडे ठेवावे. त्याने आपल्या आत्म्यातच स्थित असलेल्या परमेश्वराचे ध्यान करावे. ज्ञानाचा तेजस्वी स्तंभ, जो धर्माच्या मूळातून उत्पन्न होतो, त्याचे चिंतन करावे. कमळाच्या मध्यभागी स्थित असलेल्या सर्वोच्च सुवर्णरुपाचा विचार करावा. अव्यक्त, ओंकाराने व्यक्त झालेल्या, किरणांच्या जाळ्याने भरलेल्या स्वरूपाचे ध्यान करावे. त्या प्रकाशात, स्वतःचा आत्मा ठेवावा, त्याच्या अद्वैतत्वाशी एकरूप व्हावे. नंतर, सर्वत्र व्यापून, कोणत्याही गोष्टीचा विचार करू नये.