योगाचा अभ्यास मनापासून, सातत्याने करावा, असे सांगितले जाते. या योगाच्या साधनेमुळे साधकाला आपल्या आत्म्याचे प्रत्यक्ष दर्शन होते—तो आत्मा सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि प्रभूस्वरूप असतो. या अनुभूतीतून निर्मळ ज्ञान जन्माला येते, जे थेट निर्वाणप्राप्तीचा मार्ग दाखवते. योगाच्या ज्ञानात मग्न झालेल्या साधकावर महादेवाची विशेष कृपा होते. येथे माझ्या योगाचा अभ्यास करणारे हेच खरे महान प्रभू मानले जातात. मात्र, या सर्व योगांपेक्षा एक श्रेष्ठ, महान योग आहे—तो म्हणजे 'अभावाचा योग'—ज्याद्वारे साधक स्वतःच्या आत्म्याचे साक्षात्कार करतो. या महान योगाला माझ्याशी एकरूपता असे म्हटले जाते; तोच परमेश्वर आहे. इतर कोणताही योग ब्रह्मयोगाच्या सोलाव्या भागालाही पोहोचू शकत नाही; सर्व योगांमध्ये तोच सर्वोच्च मानला जातो. अगदी प्रयत्नशील योगीही मला सहजपणे प्रत्यक्ष पाहू शकत नाहीत. हे श्रेष्ठ मुनी, समाधी, संयम, नियम आणि आसन—या सर्वांचा आठ प्रकारांनी विस्तारपूर्वक उल्लेख केला आहे. संयमांचे संक्षिप्त वर्णन केले आहे; हे संयम लोकांना मनाची पवित्रता देतात. श्रेष्ठ ऋषींनी अहिंसा ही अशी मांडली आहे की, जी कोणालाही क्लेश देत नाही. नियमाप्रमाणे जे हिंसेचे कृत्य होते, त्यालाही अहिंसा असेच म्हटले जाते. द्विजांनी सत्य हे सांगितले आहे—जे कृत्य व वाणी दोन्ही सत्याशी सुसंगत असतात. 'अस्तेय' म्हणजे चोरीपासून दूर राहून धर्माचरण करणे. ब्रह्मचर्य सर्वत्र कामसंबंधांचा त्याग म्हणून सांगितले आहे. 'अपरिग्रह' म्हणजे कोणत्याही वस्तूचे संग्रह न करणे—हे काळजीपूर्वक पाळावे. नियमांचे सार सांगितले आहे; हे योगसिद्धी देणारे आहेत. तपस्वींनी शरीराच्या तपश्चर्येला सर्वश्रेष्ठ तप मानले आहे. अध्ययनाने मनाची पवित्रता प्राप्त होते, असे ते सांगतात. वेदज्ञ लोक अध्ययनातील विविध स्तर सांगतात. अध्ययन वाचिक असते; त्याचे एक वैशिष्ट्य जपातही आहे. हा जप वाचिक पठणापेक्षा हजारपटीने श्रेष्ठ मानला जातो. मानसिक जप म्हणजे सर्व शब्दांचे चिंतन होय. संतुष्टता, ज्याचे स्वरूप आनंद आहे, ती ऋषींनी मनाची स्थिरता म्हणून सांगितली आहे. बाह्य शुद्धी ही माती व पाण्याने, तर आंतरिक शुद्धी ही मनाने साध्य होते. शिवभक्तीची अखंड निष्ठा हीच प्रभूची पूजा आहे. श्वास म्हणजे शरीरात उत्पन्न होणारा वायू; त्याचे नियंत्रण म्हणजे 'प्राणायाम'—संयम. या प्राणायामाचे दोन प्रकार सांगितले आहेत—कुंभक (श्वास रोखून ठेवणे) आणि बिना-कुंभक. मध्यम संयम—श्वासाच्या छत्तीस मापांची गणना—सर्वोच्च मानली जाते. मंद, मध्यम आणि श्रेष्ठ अशा प्रकारांमध्ये परमश्रेष्ठ योग आनंदातून प्राप्त होतो. हेच योग्यांच्या श्वाससंयमाचे लक्षण सांगितले गेले आहे. श्वास रोखून मंत्राचा तीन वेळा जप केल्यास तो प्राणायाम समजला जातो. हे सर्व शास्त्रांमध्ये प्रयत्नशील योगींनी सांगितले आहे. स्थिर झालेली ही समता 'कुंभक' म्हणून प्रसिद्ध आहे. संयम म्हणजे इंद्रियांचे निग्रह, असे ज्ञानी सांगतात; उत्तम साधक त्याला 'प्रत्याहार' म्हणतात. अशा ठिकाणी, मनाची एकाग्रता हीच ध्यानाची बांधणी आहे. अशा प्रकारे, योगाचा मार्ग, त्याचे विविध अंग, आणि त्यामधून प्राप्त होणारी परमशांती, हे सर्व अत्यंत आदराने सांगितले गेले आहे.