संपूर्ण विश्व काळाग्नीच्या रूपात प्रकटलेल्या त्या परमेश्वरावर आधारलेले आहे. काळाग्नी ज्या वेळी प्रचंड विषारी ज्वाळांनी दाहक होतो, तेव्हा तो स्वतःच संपूर्ण सृष्टीचा संहार करतो. काळरूपी, शांभवी काळ्या छटेचा हा स्वरूप सृष्टीच्या विनाशाचा कारण आहे. आता मी या पृथ्वीच्या रचनेचे अधिक तपशील सांगतो. सातवे द्वीप म्हणजे कुश, क्रौंच, शाक आणि पुष्कर हे आहेत. प्रत्येक द्वीप एकमेकांपेक्षा मोठा आहे आणि त्यांना वेढणारे समुद्रही एकमेकांपेक्षा विशाल आहेत. हे समुद्र दध्योद (दहीचे), क्षीरसागर (दुधाचे) आणि मधुर जलाचे असे विविध नावांनी ओळखले जातात. हे सातही द्वीप एकमेकांना जोडलेले असून, त्यांची मापे योजनेनुसार सांगितली जातात. या सर्वांच्या मध्यभागी सुवर्णासारखा तेजस्वी मेरू पर्वत उभा आहे. हा पर्वत खाली सोळा योजने इतका आणि शिखरावर बत्तीस योजने इतका विस्तारलेला आहे. पृथ्वीच्या कमळाच्या मुळाशी हा पर्वत स्थित असून, तो त्या कमळाचा गर्भभाग मानला जातो. मेरूच्या उत्तरेस निळा, श्वेत आणि शृंगी हे पर्वत सीमारेषा निर्माण करतात. हे पर्वत दोन हजार योजने उंच आणि तितकेच रुंद आहेत. द्विजश्रेष्ठांनो, मेरूच्या दक्षिणेस हरिवर्ष प्रदेश आहे. जसे हे भारतवर्ष, तसेच मेरूच्या उत्तरेस उत्तर कुरु आहेत. या सर्वांच्या मध्यभागी इलावृत्त प्रदेश आहे आणि त्याच्या अगदी मध्यभागी मेरू पर्वत उभा आहे. मेरूवर बांधलेली buttresses (आधाररचना) दहा हजार योजने उंच आहेत. मेरूच्या पश्चिमेस विशाल विपुल पर्वत आहे आणि उत्तरेस सुपार्श्व पर्वत ओळखला जातो. महर्षींनो, जंबूद्वीपाला 'जंबू' हे नाव का पडले, याचे कारण असे आहे की, जंबू फळे पृथ्वीला आधार देणाऱ्या पर्वतावर पडतात आणि सर्वत्र कुजतात. त्या ठिकाणी एक नदी उत्पन्न होते, आणि तेथील लोक त्या नदीचे जल पितात. त्या जलामुळे लोकांचे मन सदैव स्थिर आणि प्रसन्न राहते. त्या ठिकाणच्या भूमीतून 'जांबूनद' नावाचे सुवर्ण उत्पन्न होते, जे सिद्ध पुरुषांच्या अलंकारासाठी योग्य मानले जाते. सर्वश्रेष्ठ ऋषींनो, या दोन प्रदेशांच्या मध्ये इलावृत्त प्रदेश आहे. पश्चिमेस वैभ्राज पर्वत आहे, तर उत्तरेस सवित्र नावाचा वन आहे. या प्रदेशात चार सरोवरे आहेत, जी सदैव देवतांसाठी योग्य मानली जातात. वैकंक, मणिशैल आणि ऋक्षवान हे प्रमुख पर्वत आहेत. या पर्वतांचे निर्माण देवांनी केले असून, ते सिद्ध पुरुषांच्या निवासस्थान म्हणून ओळखले जातात. त्रिकूट, शिखर, पतंग आणि रुचक हे पर्वतही प्रसिद्ध आहेत. समूल, वसुधारा, कुरु आणि सानुमान यांचा उल्लेखही येथे केला आहे. एकशृंग, गजशैल आणि पिशाचक हे महान पर्वत आहेत. हे सर्व पर्वत त्यांच्या दिव्य कृत्यांसाठी प्रसिद्ध असून, अत्यंत श्रेष्ठ आणि बलशाली मानले जातात. शिखिवास, वैडूर्य, कपिल आणि गंधमादन हे पर्वत आहेत. सुपार्श्व, सुपक्ष, कंक आणि पुन्हा कपिल यांचा उल्लेख आहे. अंजन, मधुमांस, कुमुद आणि मुकुट हे पर्वतही प्रसिद्ध आहेत. पारिजात नावाचा महान पर्वत आणि कपिलोदक पर्वतही येथे आहेत. हे सर्व पर्वत राजस पर्वत म्हणून ओळखले जातात आणि त्यांच्याभोवती सिद्ध आणि गंधर्व वास करतात. शंखकूट, नंतर वृषभ, हंस आणि नाग नावाचा दुसरा पर्वत, तसेच मयूर, कपिल आणि महाकपिल हे पर्वत आहेत. मानस सरोवराच्या उत्तरेस केसराचल पर्वतांची श्रेणी आहे. अशा प्रकारे, या सर्व पर्वत, द्वीप, सरोवरे आणि प्रदेश, त्यांच्या दिव्यत्वाने आणि सौंदर्याने, या भूमंडलाच्या रचनेत अद्वितीय स्थान प्राप्त करतात.