ത്രൈലോക്യസ്യാസ്യ കഥിതഃ പ്രതിസര്ഗോ മനീഷിഭിഃ
ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പുനർസൃഷ്ടിയെ ജ്ഞാനികൾ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രാകൃതഃ പ്രതിസര്ഗോ ഽയം പ്രോച്യതേ കാലചിന്തകൈഃ
പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പുനർസൃഷ്ടിയെ കാലത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നവർ പറയുന്നു.
പ്രലയഃ പ്രതിസര്ഗോ ഽയം കാലചിന്താപരൈര്ദ്വിജൈഃ
കാലത്തെ ആലോചിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർ ഈ ലയവും പുനർസൃഷ്ടിയും 'പ്രളയം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
നൈമിത്തികമിദാനീം വഃ കഥയിഷ്യേ സമാസതഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി ആന്തരികമായി സംഭവിക്കുന്ന ലയത്തെ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം.
സ്വാത്മസംസ്ഥാഃ പ്രജാഃ കര്തും പ്രതിപേദേ പ്രജാപതിഃ
സകല ജീവികളും തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രജാപതി തീരുമാനിച്ചു.
ഭൂതക്ഷയകരീ ഘോരാ സര്വഭൂതക്ഷയങ്കരീ
ഭൂതങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ശക്തി എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു.
താനി ചാഗ്രേ പ്രലീയന്തേ ഭൂമിത്വമുപയാന്തി ച
ആ ജീവികൾ ആദിയിൽ ലയിച്ച് ഭൂമിയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
അസഹ്യരശ്മിര്ഭവതി പിബന്നമ്ഭോ ഗഭസ്തിഭിഃ
സൂര്യൻ അത്യന്തം ശക്തമായ കിരണങ്ങളാൽ ജലത്തെ ഉണക്കിത്തീർക്കുന്നു.
തേനാഹാരേണ താ ദീപ്താഃ സൂര്യാഃ സപ്ത ഭവന്ത്യുത
അങ്ങനെ ആ ജലശോഷണത്താൽ ആ ദീപ്തിമാനായ സൂര്യന്മാർ ഏഴായി മാറുന്നു.
ചതുര്ലോകമിദം സര്വം ദഹന്തി ശിഖിനസ്തഥാ
അവ ദഹിക്കുന്നവൻമാർ നാലു ലോകങ്ങളെയും കത്തിക്കുന്നു.
ദീപ്യന്തേ ഭാസ്കരാഃ സപ്ത യുഗാന്താഗ്നിപ്രതാപിനഃ
യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിയുടെ താപം പോലെ ഏഴു സൂര്യന്മാർ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഖം സമാവൃത്യ തിഷ്ഠന്തി നിര്ദഹന്തോ വസുംധരാമ്
അവ ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി നില്ക്കുന്നു; ഭൂമിയെ കത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സാദ്രിനദ്യര്ണവദ്വീപാ നിസ്നേഹാ സമപദ്യത
പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ എന്നിവയോടെ ഭൂമി ജലരഹിതമായി മാറുന്നു.
അധശ്ചോര്ധ്വം ച ലഗ്നാഭിസ്തിര്യക് ചൈവ സമാവൃതമ്
കീഴിലും മുകളിലും ചുറ്റും ആ കിരണങ്ങൾ എല്ലാം മൂടുന്നു.
ഏകത്വമുപയാതാനാമേകജ്വാലം ഭവത്യുത
ഒന്നായിച്ചേരുമ്പോള് അവയെല്ലാം ഒരു ജ്വാലയായി മാറുന്നു.
ചതുര്ലോകമിദം സര്വം നിര്ദഹത്യാത്മതേജസാ
ഈ നാലു ലോകവും അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശത്താല് മുഴുവന് ദഹിച്ചുപോകുന്നു.
നിര്വൃക്ഷാ നിസ്തൃണാ ഭൂമിഃ കൂര്മപൃഷ്ഠാ പ്രകാശതേ
മരങ്ങളും പുല്ലുകളും ഇല്ലാതായ ഭൂമി, കൂര്മത്തിന്റെ പുറംപോലെ ദൃശ്യമാണ്.
സര്വമേവ തദര്ചിര്ഭിഃ പൂര്ണം ജാജ്വല്യതേ പുനഃ
അവയെല്ലാം ആ ജ്വാലകളാല് നിറഞ്ഞു വീണ്ടും കത്തിത്തുടങ്ങുന്നു.
തതസ്താനി പ്രലീയന്തേ ഭൂമിത്വമുപയാന്തി ച
അതിനുശേഷം അവയൊക്കെയും ലയിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു തിരികെ വരുന്നു.
താന് സര്വാന് ഭസ്മസാത് കൃത്വാ സപ്താത്മാ പാവകഃ പ്രഭുഃ
അവയെല്ലാം ചാരമാക്കി ഏഴു രൂപങ്ങളുള്ള അഗ്നിദേവന് അവിടെ നിലനില്ക്കുന്നു.
പിബന്നപഃ സമിദ്ധോ ഽഗ്നിഃ പൃഥിവീമാശ്രിതോ ജ്വലന്
ഭൂമിയില് വിശ്രമിക്കുന്ന കത്തുന്ന അഗ്നി വെള്ളം കുടിക്കുന്നു.
ലോകാന് ദഹതി ദീപ്താത്മാ രുദ്രതേജോവിജൄമ്ഭിതഃ
രുദ്രന്റെ ശക്തി പ്രകടമാക്കി, പ്രകാശമുള്ള ആത്മാവോടെ അവന് ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
അധസ്താത് പൃഥിവീം ദഗ്ധ്വാ ദിവമൂര്ധ്വം ദഹിഷ്യതി
അവന് ആദ്യം താഴെയുള്ള ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ച്, പിന്നെ മുകളിലുള്ള സ്വര്ഗ്ഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കും.
ഉത്തിഷ്ഠന്തി ശിഖാസ്തസ്യ വഹ്നേഃ സംവര്തകസ്യ തു
അപ്പോള് ആ സംവൃതിയുടെ അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകള് ഉയര്ന്നു വരുന്നു.
തദാ ദഹത്യസൌ ദീപ്തഃ കാലരുദ്രപ്രചോദിതഃ
അപ്പോള് കാലരുദ്രന്റെ പ്രേരണയോടെ ആ കത്തുന്നവന് എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ദഹേദശേഷം കാലാഗ്നിഃ കാലോ വിശ്വതനുഃ സ്വയമ്
കാലാഗ്നിയായ കാലന്, സകലരൂപനായി, എല്ലാം അവശേഷിക്കാതെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
അയോഗുഡനിഭം സര്വം തദാ ചൈകം പ്രകാശതേ
അപ്പോള് എല്ലാം ഇരുമ്പ് കട്ടപോലൊരു ഘനരൂപത്തില് മാത്രം ദൃശ്യമാണ്.
ഉത്തിഷ്ഠന്തി തദാ വ്യോമ്നി ഘോരാഃ സംവര്തകാ ഘനാഃ
അപ്പോള് ആകാശത്ത് ഭയാനകമായ സംവൃതിമേഘങ്ങള് ഉയര്ന്നു വരുന്നു.
ധൂമ്രവര്ണാസ്തഥാ കേചിത് കേചിത് പീതാഃ പയോധരാഃ
ചില മേഘങ്ങള് പുകനിറമുള്ളവയും, ചിലത് മഞ്ഞളനിറമുള്ളവയും ആകുന്നു.
ശങ്ഖകുന്ദനിഭാശ്ചാന്യേ ജാത്യഞ്ജനനിഭാഃ പരേ
ചിലത് ശംഖുപോലെയും കുണ്ടപ്പൂവുപോലെയും, മറ്റുള്ളവ ശുദ്ധമായ കാജലുപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.