പ്രകുര്യാത് തീര്ഥസംസേവാം യേ ചാന്യേ താദൃശാ ജനാഃ
അങ്ങനെയുള്ള മറ്റു ആളുകളും തീർത്ഥസേവനം ചെയ്താൽ,
സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ യഥോക്താം ഗതിമാപ്നുയാത്
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗതി ലഭിക്കും.
വിധായ വൃത്തിം പുത്രാണാം ഭാര്യാം തേഷു നിധായ ച
മക്കളുടെ ഉപജീവനം ഉറപ്പാക്കി, ഭാര്യയെ അവരുടെ കയ്യിൽ ഏൽപ്പിച്ചശേഷം,
യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ് വാപി മുച്യതേ സര്വപാതകൈഃ
ഇത് ആരെങ്കിലും വായിച്ചാലോ, കേട്ടാലോ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
കൂര്മരൂപധരം ദേവം പപ്രച്ഛുര്മുനയഃ പ്രഭുമ്
കൂർമരൂപം ധരിച്ച ദൈവത്തോടാണ് മുനികൾ ചോദിച്ചത്.
ലോകാനാം സര്ഗവിസ്താരം വംശമന്വന്തരാണി ച
ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും വ്യാപനവും, വംശങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും അവർ ചോദിച്ചു.
ഭൂതാനാം ഭൂതഭവ്യേശ യഥാ പൂര്വം ത്വയോദിതമ്
ഭൂതകാലവും ഭാവിയുമുള്ള സകല ജീവികളുടെയും നാഥനായുള്ളോനേ, നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ,
വ്യാജഹാര മഹായോഗീ ഭൂതാനാം പ്രതിസംചരമ്
മഹായോഗി ജീവികളുടെ ലയത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചു.
ചതുര്ധായം പുരാണേ ഽസ്മിന് പ്രോച്യതേ പ്രതിസംചരഃ
ഈ പുരാണത്തിൽ ലയം നാലു വിധമായിട്ടാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
നിത്യഃ സംകീര്ത്യതേ നാമ്നാ മുനിഭിഃ പ്രതിസംചരഃ
മഹർഷിമാർ ഈ ലയത്തെ 'നിത്യ'ം എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
ത്രൈലോക്യസ്യാസ്യ കഥിതഃ പ്രതിസര്ഗോ മനീഷിഭിഃ
ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പുനർസൃഷ്ടിയെ ജ്ഞാനികൾ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രാകൃതഃ പ്രതിസര്ഗോ ഽയം പ്രോച്യതേ കാലചിന്തകൈഃ
പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഈ പുനർസൃഷ്ടിയെ കാലത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നവർ പറയുന്നു.
പ്രലയഃ പ്രതിസര്ഗോ ഽയം കാലചിന്താപരൈര്ദ്വിജൈഃ
കാലത്തെ ആലോചിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർ ഈ ലയവും പുനർസൃഷ്ടിയും 'പ്രളയം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
നൈമിത്തികമിദാനീം വഃ കഥയിഷ്യേ സമാസതഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി ആന്തരികമായി സംഭവിക്കുന്ന ലയത്തെ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം.
സ്വാത്മസംസ്ഥാഃ പ്രജാഃ കര്തും പ്രതിപേദേ പ്രജാപതിഃ
സകല ജീവികളും തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രജാപതി തീരുമാനിച്ചു.
ഭൂതക്ഷയകരീ ഘോരാ സര്വഭൂതക്ഷയങ്കരീ
ഭൂതങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ശക്തി എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു.
താനി ചാഗ്രേ പ്രലീയന്തേ ഭൂമിത്വമുപയാന്തി ച
ആ ജീവികൾ ആദിയിൽ ലയിച്ച് ഭൂമിയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
അസഹ്യരശ്മിര്ഭവതി പിബന്നമ്ഭോ ഗഭസ്തിഭിഃ
സൂര്യൻ അത്യന്തം ശക്തമായ കിരണങ്ങളാൽ ജലത്തെ ഉണക്കിത്തീർക്കുന്നു.
തേനാഹാരേണ താ ദീപ്താഃ സൂര്യാഃ സപ്ത ഭവന്ത്യുത
അങ്ങനെ ആ ജലശോഷണത്താൽ ആ ദീപ്തിമാനായ സൂര്യന്മാർ ഏഴായി മാറുന്നു.
ചതുര്ലോകമിദം സര്വം ദഹന്തി ശിഖിനസ്തഥാ
അവ ദഹിക്കുന്നവൻമാർ നാലു ലോകങ്ങളെയും കത്തിക്കുന്നു.
ദീപ്യന്തേ ഭാസ്കരാഃ സപ്ത യുഗാന്താഗ്നിപ്രതാപിനഃ
യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിയുടെ താപം പോലെ ഏഴു സൂര്യന്മാർ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഖം സമാവൃത്യ തിഷ്ഠന്തി നിര്ദഹന്തോ വസുംധരാമ്
അവ ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി നില്ക്കുന്നു; ഭൂമിയെ കത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സാദ്രിനദ്യര്ണവദ്വീപാ നിസ്നേഹാ സമപദ്യത
പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ എന്നിവയോടെ ഭൂമി ജലരഹിതമായി മാറുന്നു.
അധശ്ചോര്ധ്വം ച ലഗ്നാഭിസ്തിര്യക് ചൈവ സമാവൃതമ്
കീഴിലും മുകളിലും ചുറ്റും ആ കിരണങ്ങൾ എല്ലാം മൂടുന്നു.
ഏകത്വമുപയാതാനാമേകജ്വാലം ഭവത്യുത
ഒന്നായിച്ചേരുമ്പോള് അവയെല്ലാം ഒരു ജ്വാലയായി മാറുന്നു.
ചതുര്ലോകമിദം സര്വം നിര്ദഹത്യാത്മതേജസാ
ഈ നാലു ലോകവും അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശത്താല് മുഴുവന് ദഹിച്ചുപോകുന്നു.
നിര്വൃക്ഷാ നിസ്തൃണാ ഭൂമിഃ കൂര്മപൃഷ്ഠാ പ്രകാശതേ
മരങ്ങളും പുല്ലുകളും ഇല്ലാതായ ഭൂമി, കൂര്മത്തിന്റെ പുറംപോലെ ദൃശ്യമാണ്.
സര്വമേവ തദര്ചിര്ഭിഃ പൂര്ണം ജാജ്വല്യതേ പുനഃ
അവയെല്ലാം ആ ജ്വാലകളാല് നിറഞ്ഞു വീണ്ടും കത്തിത്തുടങ്ങുന്നു.
തതസ്താനി പ്രലീയന്തേ ഭൂമിത്വമുപയാന്തി ച
അതിനുശേഷം അവയൊക്കെയും ലയിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു തിരികെ വരുന്നു.
താന് സര്വാന് ഭസ്മസാത് കൃത്വാ സപ്താത്മാ പാവകഃ പ്രഭുഃ
അവയെല്ലാം ചാരമാക്കി ഏഴു രൂപങ്ങളുള്ള അഗ്നിദേവന് അവിടെ നിലനില്ക്കുന്നു.