ന തേ പശ്യന്തി മാമേകം യോഗിനോ യതമാനസാഃ
ശ്രമിക്കുന്ന യോഗികൾക്കും എനിക്ക് മാത്രം ദർശനം ലഭിക്കാറില്ല.
സമാധിശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠാ യമോ നിയമ ആസനമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠനായോ, സമാധി, യമം, നിയമം, ആസനം —
തത്സാധനാന്യഷ്ടധാ തു യുഷ്മാകം കഥിതാനി തു
അതിനുള്ള മാർഗങ്ങൾ എട്ടായി നിങ്ങൾക്കു വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യമാഃ സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്താശ്ചിത്തശുദ്ധിപ്രദാ നൃണാമ്
യമങ്ങൾ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവ മനുഷ്യർക്കു മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി നൽകുന്നു.
അക്ലേശജനനം പ്രോക്തം ത്വഹിംസാ പരമര്ഷിഭിഃ
പറമഹർഷിമാർ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആരെയും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാത്തത് അഹിംസയാണ്.
വിധിനാ യാ ഭവേദ്ധിംസാ ത്വഹിംസൈവ പ്രകീര്തിതാ
നിയമപ്രകാരം ഉണ്ടാകുന്ന ഹിംസയും അഹിംസയെന്നു തന്നെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥാര്ഥകഥനാചാരഃ സത്യം പ്രോക്തം ദ്വിജാതിഭിഃ
യഥാർത്ഥം പറയലും അതനുസരിച്ചുള്ള പെരുമാറ്റവും തന്നെയാണ് സത്യമെന്ന് ദ്വിജാതികൾ പറയുന്നു.
സ്തേയം തസ്യാനാചരണാദസ്തേയം ധര്മസാധനമ്
മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക തന്നെ ധർമ്മസാധനമായ അസ്തേയമാണ്.
സര്വത്ര മൈഥുനത്യാഗം ബ്രഹ്മചര്യം പ്രചക്ഷതേ
എവിടെയും ലൈംഗികബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ ബ്രഹ്മചര്യം എന്നു പറയുന്നു.
അപരിഗ്രഹ ഇത്യാഹുസ്തം പ്രയത്നേന പാലയേത്
അപരിഗ്രഹം എന്നാണ് അതിനെ വിളിക്കുന്നത്; അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ പാലിക്കണം.
സമാസാന്നിയമാഃ പ്രോക്താ യോഗസിദ്ധിപ്രദായിനഃ
നിയമങ്ങൾ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവ യോഗസിദ്ധി നൽകുന്നു.
ശരീരശോഷണം പ്രാഹുസ്താപസാസ്തപ ഉത്തമമ്
ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തപസ്സെന്ന് തപസ്സുകാർ പറയുന്നു.
സത്ത്വശുദ്ധികരം പുംസാം സ്വാധ്യായം പരിചക്ഷതേ
പുരുഷന്മാർക്ക് മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി നൽകുന്നതാണ് സ്വാധ്യായമെന്ന് അവർ പറയുന്നു.
ഉത്തരോത്തരവൈശിഷ്ട്യം പ്രാഹുര്വേദാര്ഥവേദിനഃ
വേദാർത്ഥം അറിയുന്നവർ ഓരോന്നിലും ഉന്നതത്വം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
സ്വാധ്യായോ വാചികഃ പ്രോക്ത ഉപാംശോരഥ ലക്ഷണമ്
സ്വാധ്യായം വാചികമാണെന്ന് പറയുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം ഉപാംശ ജപവും ആകുന്നു.
ഉപാംശുരേഷ നിര്ദിഷ്ടഃ സാഹസ്രോ വാചികാജ്ജപഃ
ഉപാംശ ജപം ഇതാണ്; വാചിക ജപത്തേക്കാൾ ആയിരംപട്ടും ഉന്നതമാണ്.
ചിന്തനം സര്വശബ്ദാനാം മാനസം തം ജപം വിദുഃ
എല്ലാ വാക്കുകളും മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്നതിനെ മാനസ ജപം എന്നു പറയുന്നു.
യാ ധീസ്താമൃഷയഃ പ്രാഹുഃ സംതോഷം സുഖലക്ഷണമ്
സന്തോഷം എന്നത് സുഖസ്വഭാവമുള്ള മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയാണെന്ന് ഋഷികൾ പറയുന്നു.
മൃജ്ജലാഭ്യാം സ്മൃതം ബാഹ്യം മനഃശുദ്ധിരഥാന്തരമ്
പുറശുദ്ധി മണ്ണും വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ചാണ്; ഉള്ളശുദ്ധി മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയാകുന്നു.
സുനിശ്ചലാ ശിവേ ഭക്തിരേതദീശ്വരപൂജനമ്
ശിവനിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തി തന്നെയാണ് ഈശ്വരപൂജ.
പ്രാണഃ സ്വദേഹജോ വായുരായാമസ്തന്നിരോധനമ്
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ജനിക്കുന്ന വായുവാണ് പ്രാണൻ; അതിന്റെ നിയന്ത്രണമാണ് പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു.
സ ഏവ ദ്വിവിധഃ പ്രോക്തഃ സഗര്ഭോ ഽഗര്ഭ ഏവ ച
ഈ പ്രാണായാമം രണ്ടുവിധമാണ്: ഉള്ളിൽ നിലനിർത്തിയതും നിലനിർത്താതെയും.
മധ്യമഃ പ്രാണസംരോധഃ ഷട്ത്രിംശന്മാത്രികോത്തമഃ
മധ്യമായ പ്രാണനിയന്ത്രണം മുപ്പത്താറ് എണ്ണത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
മന്ദമധ്യമമുഖ്യാനാമാനന്ദാദുത്തമോത്തമഃ
മന്ദം, മധ്യം, ഉത്തമം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന ആനന്ദത്തിൽ നിന്നാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏതദ് വൈ യോഗിനാമുക്തം പ്രാണായാമസ്യ ലക്ഷണമ്
യോഗികൾക്കായി ഈ പ്രാണായാമത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ് ഇതെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രിര്ജപേദായതപ്രാണഃ പ്രാണായാമഃ സ ഉച്യതേ
ശ്വാസം പിടിച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിച്ചാൽ അതാണ് പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു.
പ്രോച്യതേ സര്വശാസ്ത്രേഷു യോഗിഭിര്യതമാനസൈഃ
യത്നപൂർവ്വം പരിശ്രമിക്കുന്ന യോഗികൾ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഇതാണ് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
സാമ്യേന സംസ്ഥിതിര്യാ സാ കുമ്ഭകഃ പരിഗീയതേ
സമത്വത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് കുംബകം എന്നു പ്രശസ്തമാണ്.
നിഗ്രഹഃ പ്രോച്യതേ സദ്ഭിഃ പ്രത്യാഹാരസ്തു സത്തമാഃ
നല്ലവർ ഇതിനെ നിയന്ത്രണമെന്നു പറയുന്നു; ഉത്തമർ അതിനെ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഏവമാദിഷു ദേശേഷു ധാരണാ ചിത്തബന്ധനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിൽ ചിത്തത്തെ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നതാണ് ധാരണ.