കാഷ്ഠാസ്ത്രിംശത് കലാ ത്രിംശത് കലാ മൌഹൂര്തികീ ഗതിഃ
മുപ്പത് കഷ്ടകൾ ചേർന്ന് ഒരു കലയും, മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തവും ആകുന്നു.
അഹോരാത്രാണി താവന്തി മാസഃ പക്ഷദ്വയാത്മകഃ
അത്രയേറെ അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന്, രണ്ട് പക്ഷങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു മാസം ആകുന്നു.
അയനം ദക്ഷിണം രാത്രിര്ദേവാനാമുത്തരം ദിനമ്
ദക്ഷിണായനം ദേവന്മാർക്ക് രാത്രി, ഉത്തരായനം അവർക്കു പകൽ ആകുന്നു.
ചതുര്യുഗം ദ്വാദശഭിഃ തദ്വിഭാഗം നിബോധത
ഒരു ചതുര്യുഗം പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വിഭജനം മനസ്സിലാക്കൂ.
തസ്യ താവച്ഛതീ സന്ധ്യാ സന്ധ്യാംശശ്ച കൃതസ്യ തു
അതിൽ നൂറ് ഭാഗം സംധ്യയും, കൃതയുഗത്തിലെ സംധ്യാഭാഗവും ആകുന്നു.
അംശകം ഷട്ശതം തസ്മാത് കൃസന്ധ്യാംശകം വിനാ
അതിനുശേഷം ആറുനൂറ് ഭാഗമാണ്, കൃതയുഗത്തിലെ സംധ്യാഭാഗം ഒഴിവാക്കി.
ത്രേതാദ്വാപരതിഷ്യാണാം കാലജ്ഞാനേ പ്രകീര്തിതമ്
ത്രേത, ദ്വാപര, കലി യുഗങ്ങളുടെ കാലം ഇങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തദേകസപ്തതിഗുണം മനോരന്തരമുച്യതേ
അത് എഴുപത്തൊന്ന് ഇരട്ടിയാക്കുന്നതാണ് ഒരു മന്വന്തരം എന്ന് പറയുന്നു.
സ്വായംഭുവാദയഃ സര്വേ തതഃ സാവര്ണികാദയഃ
സ്വായംഭുവാദി എല്ലാവരും, പിന്നെ സാവർണികാദികളും അങ്ങനെ തുടരും.
പൂര്ണം യുഗസഹസ്ത്രം വൈ പരിപാല്യാ നരേശ്വരൈഃ
ആയിരം യുഗങ്ങൾ മുഴുവനും മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
വ്യാഖ്യാതാനി ന സംദേഹഃ കല്പം കല്പേന ചൈവ ഹി
ഇവയെല്ലാം വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഒരു കല്പവും അതിന്റെ ദൈർഘ്യവും സംശയമില്ല.
ചതുര്യുഗസഹസ്ത്രം തു കല്പമാഹുര്മനീഷിണഃ
ഒരു കല്പം ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങളാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മണഃ കഥിതം വര്ഷം പരാഖ്യം തച്ഛതം വിദുഃ
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞ വർഷം 'പരാ' എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. ജ്ഞാനികൾക്ക് അത് നൂറ് വർഷങ്ങളാണ് എന്ന് അറിയാം.
തേനായം പ്രോച്യതേ സദ്ഭിഃ പ്രാകൃതഃ പ്രതിസംചരഃ
അതുകൊണ്ട്, സത്പുരുഷന്മാർ ഇതിനെ സ്വാഭാവികമായ ലയമെന്നു പറയുന്നു.
പ്രോച്യതേ കാലയോഗേന പുനരേവ ച സംഭവഃ
കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സൃഷ്ടി വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
കാലേനൈവ തു സൃജ്യന്തേ സ ഏവ ഗ്രസതേ പുനഃ
കാലംകൊണ്ടുതന്നെ സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാകുന്നു; അതേ കാലംകൊണ്ടുതന്നെ അവ വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു.
സര്വഗത്വാത് സ്വതന്ത്രത്വാത് സര്വാത്മാസൌ മഹേശ്വരഃ
എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചും സ്വതന്ത്രനുമാകയാൽ, ആ മഹേശ്വരൻ എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവാണ്.
ഏകോ ഹി ഭഗവാനീശഃ കാലഃ കവിരിതി ശ്രുതി
ശാസ്ത്രം പറയുന്നു: ഒരുവൻ മാത്രമാണ് ഭഗവാൻ, ഈശ്വരൻ, കാലം, കവി.
സാംപ്രതം വര്തതേ തദ്വത് തസ്യ കല്പോ ഽയമഷ്ടമഃ
ഇപ്പോൾ അതുപോലെതന്നെ തുടരുന്നു; ഇതാണ് അവന്റെ എട്ടാമത്തെ കല്പം.
വാരാഹോ വര്തതേ കല്പഃ തസ്യ വക്ഷ്യാമി വിസ്തരമ്
ഇപ്പോൾ വരാഹ കല്പം നടക്കുന്നു; അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞാൻ പറയും.
ശാന്തവാതാദികം സര്വം ന പ്രജ്ഞായത കിഞ്ചന
ശാന്തമായ കാറ്റുകളും മറ്റെല്ലാം ഒന്നും കാണപ്പെട്ടില്ല.
തദാ സമഭവദ് ബ്രഹ്മാ സഹസ്ത്രാക്ഷഃ സഹസ്ത്രപാത്
അപ്പോൾ ആയിരം കണ്ണുകളും ആയിരം കാലുകളും ഉള്ള ബ്രഹ്മാവ് ഉദിച്ചു.
ബ്രഹ്മാ നാരായണാഖ്യസ്തു സുഷ്വാപ സലിലേ തദാ
നാരായണൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവ് അന്നത്തെ വെള്ളത്തിൽ ഉറങ്ങി.
ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണം ദേവം ജഗതഃ പ്രഭവാപ്യയമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപമായ ദേവൻ ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.
അയനം തസ്യ താ യസ്മാത് തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ
അവന്റെ വിശ്രമസ്ഥലങ്ങൾ ആകയാൽ, അവനെ നാരായണൻ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ശര്വര്യന്തേ പ്രകുരുതേ ബ്രഹ്മത്വം സര്ഗകാരണാത്
രാത്രിയുടെ അവസാനം, സൃഷ്ടിക്കായി അവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥിതിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
അനുമാനാത് തദുദ്ധാരം കര്തുകാമഃ പ്രജാപതിഃ
അനുമാനിച്ച് അതിനെ ഉയർത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച് പ്രജാപതി പ്രവർത്തിച്ചു.
അധൃഷ്യം മനസാപ്യന്യൈര്വാങ്മയം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ മനസ്സിനാൽ പോലും പിടികൂടാനാകാത്തത്, വാക്കിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും 'ബ്രഹ്മം' എന്നറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്.
ദംഷ്ട്രയാഭ്യുജ്ജഹാരൈനാമാത്മാധാരോ ധരാധരഃ
തന്റെ ദന്തംകൊണ്ട്, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ, സ്വയം അധിഷ്ഠിതനായവൻ, അവളെ ഉയർത്തി.
അസ്തുവഞ്ജനലോകസ്ഥാഃ സിദ്ധാ ബ്രഹ്മര്ഷയോ ഹരിമ്
വായുവിന്റെ ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു.