നൃപേണ ബലിനാ ചൈവ പാതാലസ്വര്ഗവാസിനാ
പാതാളസ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശക്തനായ രാജാവാണ് അവിടെ.
സിതം ഹി വിതലം പ്രോക്തം തലം ചൈവ സിതേതരമ്
വിതലവും തലം എന്നതും വെള്ളയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
രസാതലമിതി ഖ്യാതം തഥാന്യൈശ്ച നിഷേവിതമ്
രസാതലം എന്നത് പ്രശസ്തമാണ്; മറ്റു പലരും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
തലാതലമിതി ഖ്യാതം സര്വശോഭാസമന്വിതമ്
തലാതലം എന്നത് എല്ലാ ഭംഗിയോടും കൂടി പ്രശസ്തമാണ്.
പൂര്വദേവൈഃ സമാകീര്ണം സുതലം ച തഥാപരൈഃ
സുതലം പുരാതന ദേവതകളും മറ്റു ദേവതകളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മഹാന്തകാദ്യൈര്നാഗൈശ്ച പ്രഹ്മാദേനാസുരേണ ച
മഹാന്തകൻ പോലുള്ള വലിയ പാമ്പുകളും പ്രഹ്മാദൻ എന്ന അസുരനും അവിടെ ഉണ്ട്.
മഹാജമ്ഭേന വീരേണ ഹയഗ്രീവേണ വൈ തഥാ
മഹാബലശാലിയായ ജംഭനും വീരനായ ഹയഗ്രീവനും അങ്ങനെ,
തഥാന്യൈര്വിവധൈര്നാഗൈസ്തലം ചൈവ സുശോഭനമ്
അതിനുപുറമെ മറ്റുള്ള ഭയങ്കരനായ പാമ്പുകളും ആ മനോഹരമായ പാതാളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പാപിനസ്തേഷു പച്യന്തേ ന തേ വര്ണയിതും ക്ഷമാഃ
അവിടെയുള്ള പാപികൾ അവിടെ കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവരെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ലാത്തത്ര അധികം ആളുകളാണ്.
കാലാഗ്നിരുദ്രോ യോഗാത്മാ നാരസിംഹോ ഽപി മാധവഃ
കാലാഗ്നി, രുദ്രൻ, യോഗത്തിന്റെ ആത്മാവ്, നരസിംഹൻ, മാധവൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
തദാധാരമിദം സര്വം സ കാലാഗ്നിമപാശ്രിതഃ
ഈ എല്ലാം അവനിലാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്; അവൻ കാലാഗ്നി രൂപം ധരിച്ചവനാണ്.
വിഷജ്വാലാമയോ ഽന്തേ ഽസൌ ജഗത് സംഹരതി സ്വയമ്
അവസാനത്തിൽ, വിഷം നിറഞ്ഞ ജ്വാലകളോടെ അവൻ സ്വയം ലോകം അപ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു.
താമസീ ശാംഭവീ മൂര്തിഃ കാലോ ലോകപ്രകാലനഃ
അന്ധകാരമായ ശാംഭവി രൂപം തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലം.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൂര്ലോകസ്യാസ്യ നിര്ണയമ്
ഇനി ഞാൻ ഭൂമിയിലെ ഈ ലോകത്തിന്റെ വിധി വിശദമായി പറയുന്നു.
കുശഃ ക്രൌഞ്ചശ്ച ശാകശ്ച പുഷ്കരശ്ചൈവ സപ്തമഃ
കുശ, ക്രൗഞ്ച, ശാക, പുഷ്കര എന്നിവയും ഏഴാമത്തേതാണ്.
ദ്വീപാദ് ദ്വീപോ മഹാനുക്തഃ സാഗരാദപി സാഗരഃ
ദ്വീപിൽ നിന്ന് ദ്വീപിലേക്ക് ഓരോന്നും വലിയതും, സമുദ്രങ്ങൾ ഓരോന്നും അതിലധികം വിശാലവുമാണ്.
ദധ്യോദഃ ക്ഷീരസലിലഃ സ്വാദൂദശ്ചേതി സാഗരാഃ
ദധ്യോദം, പാൽക്കടൽ, മധുരജലസമുദ്രം എന്നിവയാണ് ഈ സമുദ്രങ്ങൾ.
ദ്വീപൈശ്ച സപ്തഭിര്യുക്താ യോജനാനാം സമാസതഃ
ഈ ഏഴു ദ്വീപുകളും യോജനങ്ങൾ കൊണ്ട് അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്യ മധ്യേ മഹാമേരുര്വിശ്രുതഃ കനകപ്രഭഃ
അവയുടെ നടുവിൽ കനകപ്രഭയോടെ പ്രശസ്തമായ മഹാമേരു പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രവിഷ്ടഃ ഷോഡശാധസ്താദ്ദ്വാത്രിംശന്മൂര്ധ്നി വിസ്തൃതഃ
അത് പതിനാറ് അളവോളം താഴേക്ക്, മുപ്പത്തിരണ്ട് അളവോളം മുകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഭൂപദ്മാസ്യാസ്യ ശൈലോ ഽസൌ കര്ണികാത്വേന സംസ്ഥിതഃ
ഭൂമിയുടെ താമരപൂവിന്റെ ആധാരത്തിൽ, ആ പർവ്വതം കർണികയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നീലഃ ശ്വേതശ്ച ശൃങ്ഗീ ച ഉത്തരേ വര്ഷപര്വതാഃ
നീല, ശ്വേത, ശ്രിംഗി എന്നിങ്ങനെയുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ വടക്കേ അതിരാണ്.
സഹസ്ത്രദ്വിതയോച്ഛ്രായാസ്താവദ്വിസ്താരിണശ്ച തേ
അവയിൽ ഓരോന്നും ആയിരം ഇരട്ടിയോളം ഉയരവും, അത്ര തന്നെ വീതിയും ഉണ്ട്.
ഹരിവര്ഷം തഥൈവാന്യന്മേരോര്ദക്ഷിണതോ ദ്വിജാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, മഹാമേറുവിന്റെ തെക്കോട്ട് ഹരിവർഷം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
ഉത്തരാഃ കുരവശ്ചൈവ യഥൈതേ ഭരതാസ്തഥാ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഭാരതന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ, വടക്കൻ കുറുക്കളും ഉണ്ട്.
ഇലാവൃതം ച തന്മധ്യേ തന്മധ്യേ മേരുരുച്ഛ്രിതഃ
അതിനുമധ്യേ ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അതിന്റെ നടുവിൽ മെരു പർവതം ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്നു.
വിഷ്കമ്ഭാ രചിതാ മേരോര്യോജനായുതമുച്ഛ്രിതാഃ
മെരുവിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന താങ്ങുകൾ പത്ത് ആയിരം യോജന ഉയരത്തിൽ എത്തുന്നു.
വിപുലഃ പശ്ചിമേ പാര്ശ്വേ സുപാര്ശ്വശ്ചോത്തരേ സ്മൃതഃ
പടിഞ്ഞാറ് വലിയ വിപുല പർവതം ഉണ്ട്, വടക്കോട്ട് സുപാർശ്വം എന്നത് അറിയപ്പെടുന്നു.
ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ സാ ജമ്ബൂര്നാമഹേതുര്മഹര്ഷയഃ
മഹർഷിമാരേ, ജംബൂദ്വീപിന് ജംബൂ എന്ന പേര് വന്നതിന്റെ കാരണം ഇതാണ്.
പതന്തി ഭൂഭൃതഃ പൃഷ്ഠേ ശീര്യമാണാനി സര്വതഃ
ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന പർവതത്തിന്റെ മേൽ ജംബൂഫലങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും വീണു ചീന്തുന്നു.