തത്ര ഗത്വാ ന ശോചന്തി സ വിഷ്ണുഃ സ ച ശങ്കരഃ
അവിടെയെത്തിയാൽ അവർക്ക് ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല; അവിടെ വിഷ്ണുവും ശങ്കരനും ഉണ്ട്.
ന മേ വര്ണയിതും ശക്യം ജ്വാലാമാലാസമാകുലമ്
അവിടത്തെ ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞതായ സ്ഥലം ഞാൻ വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
ശേതേ തത്ര ഹരിഃ ശ്രീമാന് മായീ മായാമയഃ പരഃ
അവിടെ മഹിമയുള്ള ഹരിയും, മായാവിയും, മായയിൽ നിന്നുമുള്ള പരമാത്മാവും വിശ്രമിക്കുന്നു.
യാന്തി തത്ര മഹാത്മാനോ യേ പ്രപന്നാ ജനാര്ദനമ്
ജനാർദ്ദനനെ ശരണം പ്രാപിച്ച മഹാത്മാക്കൾ അവിടേക്ക് പോകുന്നു.
വഹ്നിനാ ച പരിക്ഷിപ്തം തത്രാസ്തേ ഭഗവാന് ഭവഃ
അവിടം അഗ്നിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവിടെ ഭഗവാൻ ഭവൻ വസിക്കുന്നു.
യോഗിഭിഃ ശതസാഹസ്ത്രൈര്ഭൂതൈ രുദ്രൈശ്ച സംവൃതഃ
അവന് ലക്ഷക്കണക്കിന് യോഗികളും ഭൂതങ്ങളും രുദ്രന്മാരും ചുറ്റുമുണ്ട്.
മദാദേവപരാഃ ശാന്താസ്താപസാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ
എന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന, ദൈവത്തിൽ മനസ്സുള്ള, ശാന്തരും തപസ്സുകാരും ബ്രഹ്മം സംസാരിക്കുന്നവരുമാണ് അവർ.
ദ്രക്ഷ്യന്തി ബ്രഹ്മണാ യുക്താ രുദ്രലോകഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചവർക്ക് രുദ്രലോകം കാണാൻ കഴിയും എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
മഹാതലാദയശ്ചാധഃ പാതാലാഃ സന്തി വൈ ദ്വിജാഃ
അടിയിൽ മഹാതലവും മറ്റു പാതാളലോകങ്ങളും ഉണ്ട്, ദ്വിജന്മാരേ.
പ്രാസാദൈര്വിവിധൈഃ ശുഭ്രൈര്ദേവതായതനൈര്യുതമ്
അവിടെ വിവിധ ശോഭയുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
നൃപേണ ബലിനാ ചൈവ പാതാലസ്വര്ഗവാസിനാ
പാതാളസ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശക്തനായ രാജാവാണ് അവിടെ.
സിതം ഹി വിതലം പ്രോക്തം തലം ചൈവ സിതേതരമ്
വിതലവും തലം എന്നതും വെള്ളയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
രസാതലമിതി ഖ്യാതം തഥാന്യൈശ്ച നിഷേവിതമ്
രസാതലം എന്നത് പ്രശസ്തമാണ്; മറ്റു പലരും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
തലാതലമിതി ഖ്യാതം സര്വശോഭാസമന്വിതമ്
തലാതലം എന്നത് എല്ലാ ഭംഗിയോടും കൂടി പ്രശസ്തമാണ്.
പൂര്വദേവൈഃ സമാകീര്ണം സുതലം ച തഥാപരൈഃ
സുതലം പുരാതന ദേവതകളും മറ്റു ദേവതകളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മഹാന്തകാദ്യൈര്നാഗൈശ്ച പ്രഹ്മാദേനാസുരേണ ച
മഹാന്തകൻ പോലുള്ള വലിയ പാമ്പുകളും പ്രഹ്മാദൻ എന്ന അസുരനും അവിടെ ഉണ്ട്.
മഹാജമ്ഭേന വീരേണ ഹയഗ്രീവേണ വൈ തഥാ
മഹാബലശാലിയായ ജംഭനും വീരനായ ഹയഗ്രീവനും അങ്ങനെ,
തഥാന്യൈര്വിവധൈര്നാഗൈസ്തലം ചൈവ സുശോഭനമ്
അതിനുപുറമെ മറ്റുള്ള ഭയങ്കരനായ പാമ്പുകളും ആ മനോഹരമായ പാതാളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പാപിനസ്തേഷു പച്യന്തേ ന തേ വര്ണയിതും ക്ഷമാഃ
അവിടെയുള്ള പാപികൾ അവിടെ കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവരെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ലാത്തത്ര അധികം ആളുകളാണ്.
കാലാഗ്നിരുദ്രോ യോഗാത്മാ നാരസിംഹോ ഽപി മാധവഃ
കാലാഗ്നി, രുദ്രൻ, യോഗത്തിന്റെ ആത്മാവ്, നരസിംഹൻ, മാധവൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
തദാധാരമിദം സര്വം സ കാലാഗ്നിമപാശ്രിതഃ
ഈ എല്ലാം അവനിലാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്; അവൻ കാലാഗ്നി രൂപം ധരിച്ചവനാണ്.
വിഷജ്വാലാമയോ ഽന്തേ ഽസൌ ജഗത് സംഹരതി സ്വയമ്
അവസാനത്തിൽ, വിഷം നിറഞ്ഞ ജ്വാലകളോടെ അവൻ സ്വയം ലോകം അപ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു.
താമസീ ശാംഭവീ മൂര്തിഃ കാലോ ലോകപ്രകാലനഃ
അന്ധകാരമായ ശാംഭവി രൂപം തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലം.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൂര്ലോകസ്യാസ്യ നിര്ണയമ്
ഇനി ഞാൻ ഭൂമിയിലെ ഈ ലോകത്തിന്റെ വിധി വിശദമായി പറയുന്നു.
കുശഃ ക്രൌഞ്ചശ്ച ശാകശ്ച പുഷ്കരശ്ചൈവ സപ്തമഃ
കുശ, ക്രൗഞ്ച, ശാക, പുഷ്കര എന്നിവയും ഏഴാമത്തേതാണ്.
ദ്വീപാദ് ദ്വീപോ മഹാനുക്തഃ സാഗരാദപി സാഗരഃ
ദ്വീപിൽ നിന്ന് ദ്വീപിലേക്ക് ഓരോന്നും വലിയതും, സമുദ്രങ്ങൾ ഓരോന്നും അതിലധികം വിശാലവുമാണ്.
ദധ്യോദഃ ക്ഷീരസലിലഃ സ്വാദൂദശ്ചേതി സാഗരാഃ
ദധ്യോദം, പാൽക്കടൽ, മധുരജലസമുദ്രം എന്നിവയാണ് ഈ സമുദ്രങ്ങൾ.
ദ്വീപൈശ്ച സപ്തഭിര്യുക്താ യോജനാനാം സമാസതഃ
ഈ ഏഴു ദ്വീപുകളും യോജനങ്ങൾ കൊണ്ട് അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്യ മധ്യേ മഹാമേരുര്വിശ്രുതഃ കനകപ്രഭഃ
അവയുടെ നടുവിൽ കനകപ്രഭയോടെ പ്രശസ്തമായ മഹാമേരു പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രവിഷ്ടഃ ഷോഡശാധസ്താദ്ദ്വാത്രിംശന്മൂര്ധ്നി വിസ്തൃതഃ
അത് പതിനാറ് അളവോളം താഴേക്ക്, മുപ്പത്തിരണ്ട് അളവോളം മുകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.