ഇഹ ലോകേ സുഖീ ഭൂത്വാ പ്രേത്യാനന്ത്യായ കല്പതേ
ഇഹലോകത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച്, മരിച്ചശേഷം ശാശ്വതമായ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം സാധനസാധ്യത്വം ചാതുര്വിധ്യേ പ്രദര്ശിതമ്
ഇങ്ങനെ, നാലു വിധത്തിലുള്ള ഉപായങ്ങളും അവയുടെ ഫലങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു.
മാഹാത്മ്യം ചാനുതിഷ്ഠേത സ ചാനന്ത്യായ കല്പതേ
ഈ മഹത്വം ആചരിക്കുന്നവനും ശാശ്വതമായ മോക്ഷം നേടുന്നു.
ധര്മാത് സംജായതേ സര്വമിത്യാഹുര്ബ്രഹ്മവാദിനഃ
എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അനാദിനിധനാ ശക്തിഃ സൈഷാ ബ്രാഹ്മീ ദ്വിജോത്തമാഃ
ആശക്തി ആരംഭവും അവസാനും ഇല്ലാത്ത ബ്രാഹ്മീ ശക്തിയാണ്, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ.
തസ്മാജ്ജ്ഞാനേന സഹിതം കര്മയോഗം സമാചരേത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനത്തോടൊപ്പം കര്മ്മയോഗവും ആചരിക്കണം.
ജ്ഞാനപൂര്വം നിവൃത്തം സ്യാത് പ്രവൃത്തം യദതോ ഽന്യഥാ
ജ്ഞാനത്തിന് ശേഷം വരുന്നത് നിരാസമാണ്; അതല്ലെങ്കിൽ അത് കര്മ്മമാണ്.
തസ്മാന്നിവൃത്തം സംസേവ്യമന്യഥാ സംസരേത് പുനഃ
അതിനാൽ, നിരാസം പിന്തുടരണം; ഇല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകും.
ആര്ജവം ചാനസൂയാ ച തീര്ഥാനുസരണം തഥാ
നേരായ മനസ്സ്, അസൂയ ഇല്ലായ്മ, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവയും,
ദേവതാഭ്യര്ചനം പൂജാ ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷതഃ
ദേവതാരാധനയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കുകയും,
സാമാസികമിമം ധര്മം ചാതുര്വര്ണ്യേ ഽബ്രവീന്മനുഃ
നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കായി ഈ സംക്ഷിപ്തധർമ്മം മനു പ്രഖ്യാപിച്ചു.
സ്ഥാനമൈന്ദ്രം ക്ഷത്രിയാണാം സംഗ്രാമേഷ്വപലായിനാമ്
യുദ്ധത്തിൽ പിന്മാറാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കാണ് ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നത്.
ഗാന്ധര്വം ശൂദ്രജാതീനാം പരിചാരേണ വര്തതാമ്
ശൂദ്രവർഗ്ഗത്തിൽ സേവനത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ഗന്ധർവലോകമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
സ്മൃതം തേഷാം തു യത്സ്ഥാനം തദേവ ഗുരുവാസിനാമ്
അവർക്കായി നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥാനം ഗുരുവിനോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നവരുടെതാണു.
പ്രാജാപത്യം ഗൃഹസ്ഥാനാം സ്ഥാനമുക്തം സ്വയംഭുവാ
ഗൃഹസ്ഥരുടെ സ്ഥാനം പ്രജാപതിയുടെതാണെന്ന് സ്വയംഭൂവ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഹൈരണ്യഗര്ഭം തത് സ്ഥാനം യസ്മാന്നാവര്തതേ പുനഃ
ആ സ്ഥാനം ഹിരണ്യഗർഭം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെനിന്ന് തിരികെ ജനനം ഇല്ല.
ആനന്ദമൈശ്വരം ധാമ സാ കാഷ്ഠാ സാ പരാഗതിഃ
ആനന്ദവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ വാസസ്ഥലമാണ് പരമാവധി, അതാണ് പരമഗതി.
ചത്വാരോ ഹ്യാശ്രമാഃ പ്രോക്താ യോഗിനാമേക ഉച്യതേ
നാലു ആശ്രമങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ യോഗികൾക്കു ഒരൊറ്റ ആശ്രമം മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.
യ ആസ്തേ നിശ്ചലോ യോഗീ സ സംന്യാസീ ന പഞ്ചമഃ
അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുന്ന യോഗിയാണ് സന്ന്യാസി; അഞ്ചാമത്തെ നിലയില്ല.
ബ്രഹ്മചാര്യുപകുര്വാണോ നൈഷ്ഠികോ ബ്രഹ്മതത്പരഃ
ബ്രഹ്മചര്യ വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ, ഉപകുർവാണനോ നൈഷ്ഠികനോ ആയാലും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാരത്തിൽ മനസ്സോടെയാണ്.
ഉപകുര്വാണകോ ജ്ഞേയോ നൈഷ്ഠികോ മരണാന്തികഃ
ഉപകുർവാണനെന്നത് അങ്ങനെ അറിയണം; നൈഷ്ഠികൻ മരണവരെ അതിൽ സ്ഥിരനാണ്.
കുടുമ്ബഭരണേ യത്തഃ സാധകോ ഽസൌ ഗൃഹീ ഭവേത്
കുടുംബം പോഷിപ്പിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്ന സാധകനാണ് ഗൃഹസ്ഥൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏകാകീ യസ്തു വിചരേദുദാസീനഃ സ മൌക്ഷികഃ
ഒറ്റയ്ക്കു അനാസക്തനായി സഞ്ചരിക്കുന്നവനാണ് മോക്ഷം തേടുന്നവൻ.
സ്വാധ്യായേ ചൈവ നിരതോ വനസ്ഥസ്താപസോ മതഃ
അടവിയിലിരുന്ന് സ്വാധ്യായത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നവനാണ് തപസ്സുകാരൻ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
സാംന്യാസികഃ സ വിജ്ഞേയോ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ സ്ഥിതഃ
വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നവനാണ് സന്ന്യാസി എന്ന് അറിയണം.
ജ്ഞാനായ വര്തതേ ഭിക്ഷുഃ പ്രോച്യതേ പാരമേഷ്ഠികഃ
ജ്ഞാനം തേടുന്ന ഭിക്ഷുക്കാണ് പരമസന്ന്യാസി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സമ്യഗ് ദര്ശനസംപന്നഃ സ യോഗീ ഭിക്ഷുരുച്യതേ
സമ്യക്ദർശനം ഉള്ളവനാണ് യോഗിയും ഭിക്ഷുവും എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
കര്മസന്യാസിനഃ കേചിത് ത്രിവിധാഃ പരാമേഷ്ഠികാഃ
ചിലർ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവരാണ്; അവരെ മൂന്നു വിധം പരമസന്ന്യാസികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
തൃതീയോത്യാശ്രമീ പ്രോക്തീ യോഗമുത്തമമാസ്ഥിതഃ
ഉയർന്ന യോഗത്തിൽ സ്ഥിരമായവനാണ് മൂന്നാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ആശ്രമത്തിൽ ഉള്ളവൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
തൃതീയേ ചാന്തിമാ പ്രോക്താ ഭാവനാ പാരമേശ്വരീ
മൂന്നാമത്തെ ആശ്രമത്തിൽ പരമമായ ധ്യാനമാണ് അന്തിമം എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു.