ഭൃഗ്വാദയസ്തദ്വദനാച്ഛ്രുത്വാ ധര്മാനഥോചിരേ
ഭൃഗുവും മറ്റു മഹർഷികളും അവന്റെ വായിൽ നിന്നു ധർമ്മങ്ങൾ കേട്ടശേഷം പ്രസ്താവിച്ചു.
അധ്യാപനം ചാധ്യയനം ഷട് കര്മാണി ദ്വിജോത്തമാഃ
പഠിപ്പിക്കൽ, പഠനം, ആറു കര്മ്മങ്ങൾ— ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ—
ദണ്ഡോ യുദ്ധം ക്ഷത്രിയസ്യ കൃഷിര്വൈശ്യസ്യ ശസ്യതേ
ക്ഷത്രിയന് ശിക്ഷയും യുദ്ധവും, വൈശ്യന് കൃഷിയും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
കാരുകര്മ തഥാജീവഃ പാകയജ്ഞോ ഽപി ധര്മതഃ
കൈത്തൊഴിലും, മറ്റു ഉപജീവനവും, യജ്ഞത്തിന് വേണ്ട ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നതും ധാർമ്മികമായ കർമ്മങ്ങളാണ്.
ഗൃഹസ്ഥം ച വനസ്ഥം ച ഭിക്ഷുകം ബ്രഹ്മചാരിണമ്
ഗൃഹസ്ഥന്, വനവാസി, ഭിക്ഷുകന്, ബ്രഹ്മചാരിയും—
ഗൃഹസ്ഥസ്യ സമാസേന ധര്മോ ഽയം മുനിപുങ്ഗവാഃ
മഹർഷിമാരേ, ഗൃഹസ്ഥന്റെ ധർമ്മം ഇതാണ് എന്നാണു സംക്ഷേപത്തിൽ പറയുന്നത്.
സംവിഭാഗോ യഥാന്യായം ധര്മോ ഽയം വനവാസിനാമ്
ന്യായപ്രകാരം പങ്കിടൽ വനവാസികളുടെ ധർമ്മമാണ്.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനം ച വൈരാഗ്യം ധര്മോ ഽയം ഭിക്ഷുകേ മതഃ
ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ഭിക്ഷുക്കളുടെ ധർമ്മമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സന്ധ്യാകര്മാഗ്നികാര്യം ച ധര്മോ ഽയം ബ്രഹ്മചാരിണാമ്
സന്ധ്യാവന്ദനവും അഗ്നികാര്യവും ബ്രഹ്മചാരികളുടെ ധർമ്മമാണ്.
സാധാരണം ബ്രഹ്മചര്യം പ്രോവാച കമലോദ്ഭവഃ
എല്ലാവർക്കും ബ്രഹ്മചര്യം പൊതുവായ ധർമ്മമാണെന്ന് കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ പ്രസ്താവിച്ചു.
പര്വവര്ജം ഗൃഹസ്ഥസ്യ ബ്രഹ്മചര്യമുദാഹൃതമ്
ഗൃഹസ്ഥന് ഉത്സവദിനങ്ങൾ ഒഴികെ ബ്രഹ്മചര്യം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
അകുര്വാണസ്തു വിപ്രേന്ദ്രാ ഭ്രൂണഹാ തു പ്രജായതേ
മഹാഭാഗ്യബ്രാഹ്മണരേ, ഇത് പാലിക്കാത്തവൻ ഗർഭഹത്യകർത്താവായി ജനിക്കും.
ഗൃഹസ്ഥസ്യ പരോ ധര്മോ ദേവതാഭ്യര്ചനം തഥാ
ദേവതാരാധനയും ഗൃഹസ്ഥന്റെ ഉത്തമധർമ്മമാണ്.
ദേശാന്തരഗതോ വാഥ മൃതപത്നീക ഏവ വാ
അവൻ മറ്റൊരു ദേശത്ത് പോയാലും, ഭാര്യ മരിച്ചാലും,
അന്യേ തമുപജീവന്തി തസ്മാച്ഛ്രേയാന് ഗൃഹാശ്രമീ
മറ്റുള്ളവർ അവനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉത്തമമാണ്.
തസ്മാദ് ഗാര്ഹസ്ഥ്യമേവൈകം വിജ്ഞേയം ധര്മസാധനമ്
അതുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥജീവിതം തന്നെ ധർമ്മസാധനമായി മനസ്സിലാക്കണം.
സര്വലോകവിരുദ്ധം ച ധര്മമപ്യാചരേന്ന തു
എല്ലാവരും എതിർക്കുന്ന ധർമ്മം പോലും ആചരിക്കരുത്.
ധര്മ ഏവാപവര്ഗായ തസ്മാദ് ധര്മം സമാശ്രയേത്
ധർമ്മം liberation-ലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ധർമ്മം ആശ്രയിക്കണം.
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചേതി തസ്മാദ്ധര്മം സമാശ്രയേത്
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ ധർമ്മം ആശ്രയിക്കണം.
ജഘന്യഗുണവൃത്തിസ്ഥാ അധോ ഗച്ഛന്തി താമസാഃ
താമസികഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ താഴോട്ടാണ് പോകുന്നത്.
ഇഹ ലോകേ സുഖീ ഭൂത്വാ പ്രേത്യാനന്ത്യായ കല്പതേ
ഇഹലോകത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച്, മരിച്ചശേഷം ശാശ്വതമായ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം സാധനസാധ്യത്വം ചാതുര്വിധ്യേ പ്രദര്ശിതമ്
ഇങ്ങനെ, നാലു വിധത്തിലുള്ള ഉപായങ്ങളും അവയുടെ ഫലങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു.
മാഹാത്മ്യം ചാനുതിഷ്ഠേത സ ചാനന്ത്യായ കല്പതേ
ഈ മഹത്വം ആചരിക്കുന്നവനും ശാശ്വതമായ മോക്ഷം നേടുന്നു.
ധര്മാത് സംജായതേ സര്വമിത്യാഹുര്ബ്രഹ്മവാദിനഃ
എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അനാദിനിധനാ ശക്തിഃ സൈഷാ ബ്രാഹ്മീ ദ്വിജോത്തമാഃ
ആശക്തി ആരംഭവും അവസാനും ഇല്ലാത്ത ബ്രാഹ്മീ ശക്തിയാണ്, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ.
തസ്മാജ്ജ്ഞാനേന സഹിതം കര്മയോഗം സമാചരേത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനത്തോടൊപ്പം കര്മ്മയോഗവും ആചരിക്കണം.
ജ്ഞാനപൂര്വം നിവൃത്തം സ്യാത് പ്രവൃത്തം യദതോ ഽന്യഥാ
ജ്ഞാനത്തിന് ശേഷം വരുന്നത് നിരാസമാണ്; അതല്ലെങ്കിൽ അത് കര്മ്മമാണ്.
തസ്മാന്നിവൃത്തം സംസേവ്യമന്യഥാ സംസരേത് പുനഃ
അതിനാൽ, നിരാസം പിന്തുടരണം; ഇല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകും.
ആര്ജവം ചാനസൂയാ ച തീര്ഥാനുസരണം തഥാ
നേരായ മനസ്സ്, അസൂയ ഇല്ലായ്മ, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവയും,
ദേവതാഭ്യര്ചനം പൂജാ ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷതഃ
ദേവതാരാധനയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കുകയും,