ആ സമയത്ത്, മഹാന്മാരായ സപ്തര്ഷിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഒരുമിച്ച് ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ തന്നെ, പ്രാചീനനായ മഹാത്മാവായ രുദ്രൻ, സൃഷ്ടിക്കും സംഹാരത്തിനും കാരണം ആയവനായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആകാശത്തിൽ പ്രകാശം പകരുന്ന ‘വ്യോമ’ എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം തിളങ്ങി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ആ ഭഗവാൻ, മായയെ അതിജീവിച്ച് ഉയർന്നു നിന്നു. ഈ സത്യത്തെ അറിഞ്ഞവർക്കു അമരത്വം ലഭിക്കുന്നു എന്നതായിരുന്നു അവിടത്തെ മഹത്വം. അവിടത്തെ വനവാസികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും രുദ്രനെ ആരാധിച്ചു. പഴയ കാലത്ത് ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ, ആ ദേവദാരു വനത്തിൽ അവർ ഭക്തിയോടെ പൂജ നടത്തി. അഥവാ, രുദ്രന്റെ മഹത്വം ശാന്തനായ ദ്വിജന്മാരെ കേൾപ്പിച്ചാൽ പോലും, ആ വ്യക്തിക്ക് പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കാം. ഇതിനു ശേഷം, ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ നദിയായ നർമദയെക്കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്. എല്ലാ പുണ്യനദികളിലും ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനു ക്ഷേമവും പാപനാശവും നൽകുന്നവളാണ്. പ്രയാഗയുടെയും അവിടത്തെ വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹത്വം പറയേണ്ടതുണ്ട്. മഹാത്മാവേ, നർമദയുടെ മഹത്വം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം; ശ്രദ്ദയോടെ കേൾക്കുക. നർമദ, ചലിക്കുന്നവയെയും അചലങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുന്നവളാണ്. ഗ്രാമത്തിലോ കാടിലോ എവിടെയായാലും നർമദ പുണ്യവതിയാണ്. ഗംഗയിൽ ജനിച്ചവരെ പോലും ഒരു ദർശനത്തിൽ നർമദ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ത്രിലോകത്തും അവൾ പുണ്യവും ആനന്ദകരവുമാണ്. രാജാവേ, മഹാനായവർ തപസ്സു ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി പരമശ്രേയസ് പ്രാപിച്ചു. ഒരു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്താൽ, നൂറ് കുടുംബങ്ങളെ മോചിപ്പിക്കാം. നർമദയുടെ നീളം രണ്ട് യോജനങ്ങളാണ്. അമരകണ്ഠക പർവതത്തിന്റെ ചുറ്റും അവൾ ഒഴുകുന്നു. യാരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ഹിംസയെ വിട്ട്, സകലഭൂതങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവനാണെങ്കിൽ, അവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ശ്രദ്ദയോടെ കേൾക്കുക. ദേവതാരുടെ സംഘത്തോടും ദിവ്യസ്ത്രികളോടും കൂടി അവൻ ദേവലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വിഹരിക്കും. വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഭവനം, മനോഹരമായ വാഹനങ്ങൾ, പുരുഷ-സ്ത്രീ ദാസദാസിമാർ എന്നിവയോടെ അവൻ അവിടെ നൂറുവർഷത്തേക്കാളും കൂടുതൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. അവന്റെ യാത്ര ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെ തിരിച്ചുവരാത്തതാണ്. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ജലേശ്വര എന്ന തടാകം അവിടെ ഉണ്ട്. അവിടെയെത്തുന്നവരുടെ പിതൃപുരുഷന്മാർക്ക് പത്ത് വർഷത്തേക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കും എന്ന് സംശയമില്ല. സരലയും അർജുനവൃക്ഷങ്ങളും നിഴൽനൽകുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആ തടാകം. അവിടെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നൂറുകോടിയിലധികം പുണ്യസ്നാനസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്. നർമദയുടെ ജലത്തിൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടവർ പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. അതി വിശുദ്ധമായ ആ സ്ഥലത്ത്, ഒരാള്ക്ക് ഒരു മുറിവോ ദോഷമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, സ്നാനത്തിനുശേഷം അതെല്ലാം ഒറ്റയടിക്ക് മാറും. ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആശിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ മഹത്വം ദൈവം ദീർഘകാലം മുമ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നതാണ്. പാപങ്ങളൊക്കെയും വിട്ടു, മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ രുദ്രലോകത്തിൽ എത്തും. നർമദയുടെ വടക്കേക്കരയിൽ വസിക്കുന്നവർ രുദ്രലോകത്തിൽ വസിക്കും. അവിടുത്തെ സ്നാനവും ദാനം ചെയ്യുന്നതും തുല്യമാണ്; ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഇതു പറഞ്ഞത്.