പാതാള സ്വർഗത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന ഒരു ശക്തിയുള്ള രാജാവിനെ കുറിച്ച് പറയുന്ന കുയിലപതം, പാതാള ലോകങ്ങളിലെ വൈവിധ്യവും അതിലെ അതിമനോഹരമായ സവിശേഷതകളും വിവരിക്കുന്നു. വിറ്റലയും താലയും വെള്ള നിറത്തിൽ തെളിഞ്ഞതാണെന്ന് പറയുന്നു. രസാതലയും അതുപോലെ പ്രശസ്തമാണ്; മറ്റു ജീവികളും അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. തലാതല ലോകം അതിസുന്ദരമായ എല്ലാ ഭംഗിയും ആകർഷണവും നിറഞ്ഞതാണെന്നും, സുതലയിൽ പുരാതന ദേവതകളും മറ്റ് ജീവികളും നിറഞ്ഞതാണെന്നും പറയുന്നു. മഹാന്തക, പ്രഹ്മാദ എന്നീ മഹാസർപ്പങ്ങളും, ജംഭ, ഹയഗ്രീവ എന്നീ വീരന്മാരും, മറ്റു ഭയാനക സർപ്പങ്ങളും ചേർന്ന് ഈ പാതാള ലോകം അതിമനോഹരമായി നിറയ്ക്കുന്നു. ദുഷ്ടന്മാർ അവിടെയുണ്ട്; അവരെ വിവരിക്കാൻ അത്രയേറെ ആളുകളാണ്. കാളാഗ്നി, രുദ്ര, യോഗാത്മാവ്, നാരസിംഹ, മാധവ—ഇവരൊക്കെയും കാളാഗ്നി രൂപം സ്വീകരിച്ചവന്റെ മേൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവസാനം, കാളാഗ്നി വിഷാഗ്നി പോലെ ജ്വലിച്ച് ലോകം സ്വയം വിഘടിപ്പിക്കുന്നു. ശാംഭവി-രൂപം കറുത്തതും, ലോകം നശിപ്പിക്കുന്ന സമയവും തന്നെയാണ്. ഇനി ഭൂമിയിലെ ലോകത്തിന്റെ ക്രമീകരണത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നു. കുശ, ക്രൗഞ്ച, ശാക, പുഷ്കര—ഈ ഏഴാം ദ്വീപുകളാണ്. ഓരോ ദ്വീപും അതിമഹത്തായതും, ഓരോ സമുദ്രവും അതിനേക്കാൾ വലിയതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. ദധ്യോദ, ക്ഷീരസമുദ്രം, അമൃതസമുദ്രം—ഇവയാണ് സമുദ്രങ്ങളായി പേരുള്ളത്. ഏഴു ദ്വീപുകൾ സമുദ്രങ്ങളാൽ വേർതിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവയുടെ അളവുകൾ യോജനകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അവയുടെ മധ്യേ, സ്വർണ്ണം പോലെ തിളങ്ങുന്ന പ്രശസ്തമായ മേരു പർവതം നിലകൊള്ളുന്നു. മേരു പർവതം പതിനാറ് യോജനങ്ങൾ താഴേക്ക്, മുപ്പത്തിരണ്ട് യോജനങ്ങൾ മുകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ പുഷ്പം പോലെ, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മേരു പർവതം നിലകൊള്ളുന്നു. നീല, ശ്വേത, ശ്രംഗി—ഇവയാണ് വടക്കേ അതിരുകളായ പർവതങ്ങൾ; ഓരോന്നും രണ്ടായിരം യോജനങ്ങൾ ഉയരത്തിൽ, അത്രയേറെ വീതിയിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. മേരുവിന്റെ തെക്കുവശത്ത് ഹരിവർഷം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭാരതങ്ങൾ പോലെ തന്നെ വടക്കേ കുരുക്കളും ഉണ്ട്. അവയുടെ മധ്യേ ഇലാവൃതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ തന്നെ മേരു പർവതം ഉയരുന്നു. മേരുവിൽ നിർമ്മിച്ച buttress-കൾ പത്ത് ആയിരം യോജനങ്ങൾ ഉയരത്തിൽ എത്തുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് വിപുല പർവതവും, വടക്കേ supārśva പർവതവും പ്രശസ്തമാണ്. ജംബൂദ്വീപിന്റെ പേര് എങ്ങനെ വന്നു എന്നതിന്റെ കാര്യം മഹർഷിമാർക്ക് വിശദീകരിക്കുന്നു. ജംബൂഫലങ്ങൾ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന പർവതത്തിന്റെ മേൽ വീണു, എല്ലായിടത്തും കിടന്നു കുഴഞ്ഞു പോകുന്നു. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ ആ നദിയുടെ വെള്ളം കുടിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവർ മാനസികമായി ഉത്തമരാവുന്നു. അതിൽ നിന്ന് ജാംബൂനദ എന്ന സ്വർണ്ണം ഉത്പന്നമാകുന്നു; അതു സിദ്ധന്മാർക്ക് അലങ്കാരത്തിനായി അനുയോജ്യമാണ്. ഇരുവശത്തെയും പ്രദേശങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇലാവൃതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് വൈഭ്രാജ, വടക്കേ സാവിത്രി വനമാണ്. ഈ നാലു തടാകങ്ങൾ ദേവതകൾക്ക് എപ്പോഴും അനുയോജ്യമാണ്. വൈകങ്ക, മണിശൈല, ഋക്ഷവാൻ—ഇവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട പർവതങ്ങൾ. ഇവ ദേവതകൾ സൃഷ്ടിച്ചവയും, സിദ്ധന്മാർക്ക് വാസസ്ഥലങ്ങളുമാണ്. ട്രികൂട്ട, ശിഖര, പതംഗ, രുചക—ഇവയും പേരുള്ള പർവതങ്ങൾ. സമൂല, വസുധാര, കുരുക്കൾ, സാനുമാൻ—ഇവയും ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. ഈവിധം, പാതാള ലോകത്തിന്റെ ഭംഗിയും, ഭൂമിയിലെ ദ്വീപുകളും, പർവതങ്ങളും, നദികളും, ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും, സിദ്ധന്മാർക്കുള്ള ആലങ്കാരങ്ങൾക്കും, അതിലെ വിശേഷതകൾക്കും, ഈ ഗ്രന്ഥം വിശ്വാസപൂർവം വിവരിക്കുന്നു.