മരുദേവിയിൽ നിന്ന് അതീവ തേജസ്സുള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു—അവനാണ് ഋഷഭൻ. പിന്നീട്, ഋഷഭൻ വനവാസികളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി, നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ള വിധിപ്രകാരം കടുപ്പമുള്ള തപസ്സുകൾ ആചരിച്ചു. ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട്, പാശുപതിദേവനായ മഹാദേവന്റെ വലിയ ഭക്തനായി അവൻ പ്രശസ്തനായി. സുമതിയിൽ നിന്ന്, ദിവ്യപ്രഭയുള്ളവളായ അവളിൽ നിന്നു, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു. ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ പുത്രനായി പ്രശസ്തനായ പ്രതിഹർത്ത ജനിച്ചു. പ്രതിഹർത്തിൽ നിന്ന് പൃഥു ജനിച്ചു; പൃഥുവിൽ നിന്ന് രക്തൻ; രക്തനിൽ നിന്ന് ഗയ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. ഗയയിൽ നിന്ന് വലിയ ബലവും ബുദ്ധിയും ഉള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. ത്വഷ്ട എന്നവനിൽ നിന്ന് ത്വഷ്ടു ജനിച്ചു; രാജസിൽ നിന്ന് വിരാജ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. ഇവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയും ശക്തനുമായവൻ വിശ്വജ്യോതിസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അവൻ ധാർമ്മികനും മഹാബാഹുവും ശത്രുനിഗ്രഹിയുമായ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത്, ഈ ഭൂമി അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ ആസ്വദിച്ചു. ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വ്യാപ്തി വിശദമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറയുന്നു. ജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതുവരെ, ഭൂർലോകത്തെ കുറിച്ചാണ് പുരാണത്തിൽ വിശദീകരിച്ചത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ. ഭൂവർലോകം സൂര്യന്റെ ഗതിപഥത്തിന് തുല്യമായ വ്യാപ്തിയുള്ളതാണെന്നും പറയുന്നു. സ്വർലോകവും അതുപോലെ തന്നെ; അവിടെ വായുവിന്റെ ചക്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെ സംവഹ, വിവഹ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വായു ചക്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ മുകളിൽ പരവഹ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തിൽ സൂര്യന്റെ ഗതിപഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതേ ദൂരത്തിൽ തന്നെ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വലയം പ്രകാശിക്കുന്നു. അതേ അളവിൽ ബുധൻ, ഉഷനസ് എന്നിവയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഇരുപത് ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തിൽ ദേവതകളുടെ പുരോഹിതനായ ഗ്രഹം നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം കാണാം. അവിടെ ധർമ്മൻ വസിക്കുന്നു—അവൻ ഭാഗ്യവാൻ വിഷ്ണുവും നാരായണനും തന്നെയാണ്. ആ മണ്ഡലത്തിന്റെ വ്യാപ്തി മൂന്നു മടക്കം അളക്കപ്പെടുന്നു. അവരിൽ രണ്ടുപേരിൽ, സ്വർഭാനു താഴെയുള്ളവനായി സമാന അളവിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. സ്വർഭാനുവിന്റെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ സ്ഥാനം കഠിനമായ അന്ധകാരം നിറഞ്ഞതാണെന്ന് പറയുന്നു. ഭാർഗവനിൽ താഴെ ബ്രഹസ്പതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അവനു ഒരു അടി പോലും ദൂരം ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നു. ആ വ്യാപ്തിയിലും ചക്രത്തിലും ബുധനും അവരെപ്പോലെ തന്നെ അളവില്ലാതെയാണ്. ബുധൻ ആ ദൂരം, ആ ചക്രങ്ങൾ എന്നിവ സമമാക്കിയിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അഞ്ചു, നാലു, മൂന്നു, രണ്ടു നൂറ് യോജന ദൂരം ഉണ്ട്; അർദ്ധയോജന അളവുകളും ഉണ്ട്; അതിൽ കുറവുള്ളത് ഒന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ല. ശനൈശ്ചരൻ, അങ്കിരസ്, വക്രൻ എന്നിവയെ മന്ദഗതിയിലുള്ളവനായി അറിയണം. സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ബുധൻ, ഭാർഗവൻ—ഇവർ ശീഘ്രഗതിയിലുള്ളവരാണ്. എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സൂര്യൻ താഴെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മുഴുവൻ നക്ഷത്രവലയം ചന്ദ്രനിന്റെ മുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. വക്രൻ ഭാർഗവനിൽ മുകളിൽ; വക്രനിൽ മുകളിൽ ബ്രഹസ്പതി. സപ്തർഷിമാരുടെയും ധ്രുവന്റെയും മുകളിൽ അവൻ സ്ഥാപിതനാണ്. ആ ദണ്ഡം അല്പം ചരിഞ്ഞതായും ഇരട്ടിയളവാണെന്നും പറയുന്നു. ആ രഥത്തിന്റെ അക്ഷം ഒരു യോജന നീളമുള്ളതും അവിടെ ചക്രം ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതുമാണ്. ഒരു വർഷം അളവുള്ള കാലചക്രം അവിടെ സ്ഥാപിതമാണ്.