മഹാരാജാവേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഹംസപ്രപതന എന്നൊരു പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ അവിടെയവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പുകഴ്ചയോടെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അവിടെയിൽ ജീവൻ ത്യജിക്കുന്നവൻക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലത്തെക്കുറിച്ച് കൂടി കേൾക്കൂ. അവൻ തന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെയായി ശുദ്ധഹൃദയനായി ആരാധന നടത്തുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. പതിനായിരം ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കാലം അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം വസിക്കുന്നു. സംശയമില്ലാതെ ആ സ്ഥലം സിദ്ധിഭൂമിയാണെന്ന് അറിയുക. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവൻ ദേവന്മാരെ മോചിപ്പിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ത്രിപഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം വസിക്കുന്നു. മഹാപാപികൾക്കു പോലും മോക്ഷം നൽകുന്ന സ്ഥലമാണത്. ഗംഗയുടെ കടവിലും പ്രയാഗയിലും ഗംഗയും സമുദ്രവും സംയോജിക്കുന്ന സ്ഥലത്തുമാണ് ഈ മഹത്വം. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഗംഗയുടെ പാതയെ സമം മറ്റൊന്നുമില്ല. ശിവന്റെ അനുകമ്പയിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയാലും ഗംഗയമ്മ പവിത്രയാണു, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നതിനും ശേഷിക്കുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം ശ്രേഷ്ഠമാണ്; കലിയിൽ ഗംഗയമ്മയാണു പരമോന്നതം. കലിയുഗത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ ഇത്ര ശക്തമായ മറ്റൊന്നുമില്ല. അവിടെയിൽ മരിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; നരകദർശനം അവനില്ല. മാഘമാസത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഗംഗയും യമുനയും സംയോജിക്കുന്ന പ്രയാഗയിലേക്കു പോകുന്നു. മാഘത്തിൽ പ്രയാഗയിൽ മൂന്നു ദിവസം സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിന് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ. അവൻ ദോഷരഹിതനായി, രോഗരഹിതനായി, അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായി നിലനിർത്തി, രാഹുവിന്റെ പിടിയിൽ നിന്നു മോചിതമായ ചന്ദ്രൻ എത്ര വർഷം പാപരഹിതനായി നിലനിൽക്കുന്നു, അത്ര വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം വസിക്കുന്നു. അവിടെ അനേകം സുഖാനുഭവങ്ങൾക്കു ശേഷം വീണ്ടും ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അറുപതിനായിരം വർഷവും അറുപതു നൂറ് വർഷവും കഴിഞ്ഞ്, അവിടെ നിന്ന് വീണാലും മഹാരാജാവേ, സമൃദ്ധമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. ഒരു ലക്ഷം വർഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം വസിക്കുന്നു. വീണ്ടും അനേകം സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. പക്ഷികൾ അനുഭവിച്ച ഫലവും കേൾക്കൂ— അവിടെ നിന്ന് വീണാൽ ധർമ്മപരനായ രാജാവായി ജനിക്കുന്നു. വീണ്ടും സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഋണപ്രമോചന എന്ന പുണ്യസ്ഥലം പരമമായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അവിടെ ആർക്കായാലും സൂര്യലോകം പ്രാപിക്കാം; അവൻ എന്നേക്കുമായി എല്ലാ കടപ്പാടുകളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതനാകുന്നത്. യമുനാനദി ഒഴുകുന്ന സ്ഥലത്ത് ഭാഗ്യശാലികൾ കൂടിയിരിക്കുന്നു. ആയിരം യോജന ദൂരത്തുനിന്ന് പോലും അതിന്റെ പേര് ഉച്ചരിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. അവിടെയിൽ ജീവൻ ത്യജിക്കുന്നവർ പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനമാക്കി മരിക്കുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു, വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കാറില്ല. ധർമ്മരാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. സമസ്ത മഹർഷികൾ ഈ സ്ഥലങ്ങൾ പ്രയാഗയിലാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ഇവയെല്ലാം ജാഹ്നവിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഗംഗാതടത്തിലെ ഈ സ്ഥലം സിദ്ധിഭൂമിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പ്രഭു എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു; അതാണ് പുണ്യസ്ഥലം, അതാണ് തപോവനം. ഈ മഹത്വം ഒരുത്തന്റെ സുഹൃത്തിനോ ഭക്തനായ ശിഷ്യനോ ചെവിയിൽ ചൊല്ലി നൽകണം.