सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम्
सारस्वत, प्रभास और शुभ भद्रकर्ण सरोवर,
हिरण्यगर्भं गोप्रेक्ष्यं तीर्थं चैव वृषध्वजम्
हिरण्यगर्भ, गोपरेक्ष्य और वृषध्वज तीर्थ भी,
त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तराह्वयम्
त्रिलोचन महान तीर्थ और उत्तर कहलाने वाला लोलार्क,
शुक्रेश्वरं महापुण्यमानन्दपुरमुत्तमम्
शुक्रेश्वर महान पुण्य वाला और आनंदपुर श्रेष्ठ,
न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तीर्थसंख्या द्विजात्तमाः
हे श्रेष्ठ द्विजों, तीर्थों की संख्या विस्तार से कहना संभव नहीं है।
उपोष्य तत्र तत्रासौ पाराशर्यो महामुनिः
वहाँ उपवास करके, महर्षि पाराशर ने
जगाम पुनरेवापि यत्र विश्वेश्वरः शिवः
फिर वहाँ गए जहाँ विश्वेश्वर शिव निवास करते हैं।
उवाच शिष्यान् धर्मात्मा स्वान् देशान् गन्तुमर्हथा
धर्मात्मा ने अपने शिष्यों से कहा— 'तुम सब अपने-अपने देश लौट जाओ।'
वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः
उन्होंने वहाँ, वाराणसी में, नियमपूर्वक निवास किया।
भैक्षाहारो विशुद्धात्मा ब्रह्मचर्यपरायणः
वे भिक्षा से जीवन यापन करते, मन से शुद्ध और ब्रह्मचर्य में लगे रहते थे।
भ्रममाणेन भिक्षा तु नैव लब्धा द्विजोत्तमाः
जब वह घूमता रहा, तो उसे कहीं भी भिक्षा नहीं मिली, हे श्रेष्ठ द्विजों।
विघ्नं सृजामि सर्वेषां येन सिद्धिर्विहीयते
मैं सबके लिए ऐसा विघ्न उत्पन्न करता हूँ, जिससे उनकी सिद्धि रुक जाती है।
प्रादुरासीत् स्वयं प्रीत्या वेषं कृत्वा तु मानुषम्
तब वह स्वयं प्रेमवश मनुष्य का रूप धारण करके प्रकट हुई।
गृहाण भिक्षां मत्तस्त्वमुक्त्वैवं प्रददौ शिवा
उसने कहा, 'मेरे पास से भिक्षा लो,' और शिवा ने उसे भिक्षा दे दी।
इह क्षेत्रे न वस्तव्यं कृतघ्नो ऽसि त्वया सदा
इस स्थान पर तुम्हें नहीं रहना चाहिए; तुम सदा कृतघ्न हो।
उवाच प्रणतो भूत्वा स्तुत्वा च प्रवरैः स्तवैः
उसने प्रणाम करके और उत्तम स्तुतियों से उसकी स्तुति कर, फिर कहा।
एवमस्त्वित्यनुज्ञाय देवी चान्तरधीयत
देवी ने 'ऐसा ही हो' कहकर अनुमति दी और अदृश्य हो गई।
ज्ञात्वा क्षेत्रगुणान् सर्वान् स्थितस्तस्याथ पार्श्वतः
फिर उस स्थान के सभी गुण जानकर, वह उसके पास ही ठहर गया।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः
इसलिए मनुष्य को पूरी कोशिश से वाराणसी में निवास करना चाहिए।
श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् सो ऽपियातिपराङ्गतिम्
या वह इसे शांत ब्राह्मणों को सुनाए; वह भी परम गति को प्राप्त करता है।
नदीनां चैव तीरेषु देवतायतनेषु च
नदियों के किनारों पर और देवताओं के मंदिरों में,
जपेदीशं नमस्कृत्य स याति परमां गतिम्
वह भगवान का नाम जप कर, प्रणाम करके, परम गति को प्राप्त करता है।
इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत
अब, हे सु व्रती, प्रयाग का महात्म्य बताइए।
इदानीं कथयास्माकं सूत सर्वार्थविद् भवान्
अब, हे सूत, आप सब अर्थों को जानने वाले हैं, हमें बताइए।
प्रयागस्य च माहात्म्यं यत्र देवः पितामहः
और प्रयाग का वह महात्म्य, जहाँ देवताओं के पितामह विराजते हैं—
यथा युधिष्ठिरायैतत् तद्वक्ष्ये भवतामहम्
जैसा यह युधिष्ठिर को कहा गया था, वैसे ही मैं आप सबको सुनाऊँगा।
शोकेन महाताविष्टा मुमोह स युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर महान शोक से व्याकुल होकर मूर्छित हो गए।
संप्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे स तिष्ठति
वह हस्तिनापुर पहुँचे और राजद्वार पर खड़े हो गए।
मार्कण्डेयो द्रष्टुमिच्छंस्त्वामास्ते द्वार्यसौ मुनिः
मार्कण्डेय मुनि आपको देखने की इच्छा से द्वार पर प्रतीक्षा कर रहे हैं।
स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने
आपका स्वागत है, हे महान ज्ञानी! आपका स्वागत है, हे महर्षि!