કૂર્મપુરાણમ્

ચતુર્વ્યૂહસ્તતો દેવઃ પ્રોચ્યતે પરમેશ્વરઃ

એથી પરમેશ્વર ચાર રૂપે ઓળખાય છે.

ચતુર્ષ્વપિ ચ વેદેષુ ચતુર્મૂર્તિર્મહેશ્વરઃ

અને ચારેય વેદોમાં મહાદેવ ચાર સ્વરૂપે વર્ણવાય છે.

તત્સમ્બન્ધાદનન્તાયા રુદ્રેણ પરમાત્મના

અનંત સાથેના સંબંધથી રુદ્ર પરમાત્મા કહેવાય છે.

પ્રોચ્યતે ભગવાન્ કાલો હરિઃ પ્રાણો મહેશ્વરઃ

આથી ભગવાનને કાળ, હરિ, પ્રાણ અને મહાદેવ એમ કહેવામાં આવે છે.

સ કાલો ઽગ્નિર્હરો રુદ્રો ગીયતે વેદવાદિભિઃ

વેદજ્ઞો એ કાળને અગ્નિ, હર અને રુદ્ર તરીકે ગાય છે.

સર્વે કાલસ્ય વશગા ન કાલઃ કસ્યચિદ્ વશે

બધા કાળના વશમાં છે; કાળ કોઈના વશમાં નથી.

કાલેનાન્યાનિ તત્ત્વાનિ સમાવિષ્ટાનિ યોગિના

યોગી કાળ દ્વારા બીજા તત્ત્વોમાં પ્રવેશ કરે છે.

તયેદં ભ્રામયેદીશો માયાવી પુરુષોત્તમઃ

તેના દ્વારા, ભગવાન, મહામાયાવાન, આ જગતને ફેરવે છે.

વૈશ્વરૂપ્યં મહેશસ્ય સર્વદા સંપ્રકાશયેત્

તે હંમેશા મહાદેવના વૈશ્વિક સ્વરૂપને પ્રકાશિત કરે છે.

જ્ઞાનશક્તિઃ ક્રિયાશક્તિઃ પ્રાણશક્તિરિતિ ત્રયમ્

જ્ઞાનશક્તિ, ક્રિયાશક્તિ અને પ્રાણશક્તિ—આ ત્રણ છે.

માયયૈવાથ વિપ્રેન્દ્રાઃ સા ચાનાદિરનન્તયા

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ બધું માયાથી થાય છે અને તે અનાદિ અને અનંત છે.

માયાવી સર્વશક્તીશઃ કાલઃ કાલકારઃ પ્રભુઃ

મહામાયાવાન, સર્વશક્તિના સ્વામી, કાળ, કાળનો સર્જનહાર, અને પ્રભુ છે.

કાલઃ સ્થાપયતે વિશ્વં કાલાધીનમિદં જગત્

કાળ જગતને સ્થિર કરે છે; આ સૃષ્ટિ કાળની આધિન છે.

અનન્તસ્યાખિલેશસ્ય શંભોઃ કાલાત્મનઃ પ્રભોઃ

અનંત, સર્વના સ્વામી, શંભુ, અને સમયરૂપ પ્રભુની વાત છે.

એકા સર્વગતાનન્તા કેવલા નિષ્કલા શિવા

એક જ, સર્વત્ર વ્યાપેલી, અનંત, અનન્ય, નિર્ભાગ અને કલ્યાણમય એવી શક્તિ છે.

શક્તયઃ શક્તિમન્તો ઽન્યે સર્વશક્તિસમુદ્ભવાઃ

બીજી બધી શક્તિઓ, જે શક્તિશાળી છે, એ સર્વે એ પરમ શક્તિમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

અભેદં ચાનુપશ્યન્તિ યોગિનસ્તત્ત્વચિન્તકાઃ

યોગી અને તત્ત્વનું ચિંતન કરનાર જ્ઞાની, એમાં કોઈ ભેદ જુએતા નથી.

વિશેષઃ કથ્યતે ચાયં પુરાણે બ્રહ્મવાદિભિઃ

પણ આ ભેદ પુરાણોમાં બ્રહ્મજ્ઞાની વિદ્વાનો દ્વારા સમજાવવામાં આવ્યો છે.

પ્રોચ્યતે ભગવાન્ ભોક્તા કપર્દે નીલલોહિતઃ

ભગવાન, જે ભોગવનાર છે, તેને કપર્દી અને નીલલોહિત પણ કહેવામાં આવે છે.

પ્રોચ્યતે મતિરીશાની મન્તવ્યા ચ વિચારતઃ

મનને ઈશાની કહેવામાં આવે છે અને તેને વિવેકપૂર્વક સમજવું જોઈએ.

પ્રોચ્યતે સર્વવેદેષુ મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

આ વાત સર્વે વેદોમાં તત્વદર્શી ઋષિઓએ કહી છે.

સર્વવેદાન્તવેદેષુ નિશ્ચિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ

આ વાત વેદ અને વેદાંતમાં બ્રહ્મજ્ઞાની વિદ્વાનો દ્વારા નિશ્ચિત કરી છે.

યોગિનસ્તત્ પ્રપશ્યન્તિ મહાદેવ્યાઃ પરં પદમ્

યોગીઓ મહાદેવીનું પરમ સ્થાન જોઈ શકે છે.

યોગિનસ્તત્ પ્રપશ્યન્તિ મહાદેવ્યાઃ પરં પદમ્

યોગીઓ મહાદેવીનું પરમ સ્થાન જોઈ શકે છે.

અનન્તપ્રકૃતૌ લીનં દેવ્યાસ્તત્ પરમં પદમ્

દેવીનું એ પરમ સ્થાન અનંત પ્રકૃતિમાં લીન છે.

આત્મોપલબ્ધિવિષયં દેવ્યાસ્તત્ પરમં પદમ્

દેવીનું એ પરમ સ્થાન આત્મસાક્ષાત્કારનું ક્ષેત્ર છે.

સંસારતાપાનખિલાન્ નિહન્તીશ્વરસંશ્રયા

ઈશ્વરનું આશ્રય લેતાં, દેવી સંસારના બધા દુઃખોનો નાશ કરે છે.

આશ્રયેત્ સર્વભાવાનામાત્મભૂતાં શિવાત્મિકામ્

સર્વ જીવોમાં રહેલી, શિવસ્વરૂપા એવા શિવાત્મિકાનું આશ્રય લેવો જોઈએ.

સભાર્યઃ શરં યાતઃ પાર્વતીં પરમેશ્વરીમ્

પત્ની સાથે તેણે પરમેશ્વરી પાર્વતીનું આશ્રય લીધું.