કૂર્મપુરાણમ્

લક્ષ્મ્યાદયો યાભિરીશા વિશ્વંવ્યાપ્નોતિ શાઙ્કરી

જેમ લક્ષ્મીથી શરૂ કરીને, જે દેવીઓથી શાંકરી આખા વિશ્વમાં વ્યાપી જાય છે.

મહાદેવનિયોગેન પિતામહમુપસ્થિતા

મહાદેવના આદેશથી, તે બ્રહ્માજી પાસે પહોંચી.

સાપિ તસ્ય નિયોગેન પ્રાદુરાસીત્ પ્રજાપતેઃ

અને તેમના આદેશથી, તે પ્રજાપતિ સમક્ષ પ્રગટ થઈ.

દક્ષાદ્ રુદ્રો ઽપિ જગ્રાહ સ્વકીયામેવ શૂલભૃત્

ત્યારે ત્રિશૂલધારી રુદ્રે પણ દક્ષ પાસેથી પોતાનો ભાગ લીધો.

મેનાયામભવત્ પુત્રી તદા હિમવતઃ સતી

પછી મેનામાં, હિમવંતની પુત્રી સતી જન્મી.

હિતાય સર્વદેવાનાં ત્રિલોકસ્યાત્મનો ઽપિ ચ

આ બધું સર્વ દેવતાઓ, ત્રણેય લોક અને પોતાનાં કલ્યાણ માટે થયું.

શિવા સતી હૈમવતી સુરાસુરનમસ્કૃતા

શિવા, સતી, હિમવંતની પુત્રી, દેવો અને અસુરો બંનેની વંદનીય છે.

વિન્દન્તિ મુનયો વેત્તિ શઙ્કરો વા સ્વયં હરિઃ

મહર્ષિઓ, અથવા સ્વયં શંકર, અથવા હરિ તેને ઓળખે છે.

બ્રહ્મણઃ પદ્મયોનિત્વં શઙ્કરસ્યામિતૌજસઃ

બ્રહ્માજીનું કમળમાંથી જન્મવું અને શંકરજીની અપરંપાર શક્તિ.

વિષ્ણુના પુનરેવૈનં પ્રણતા હરિમ્

વિષ્ણુએ ફરીથી હરિનું વંદન કર્યું.

શિવા સતી હૈમવતી યથાવદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

હે શિવા, સતી, હિમવંતની પુત્રી, પૂછનારને યોગ્ય રીતે કહો.

પ્રત્યુવાચ મહાયોગી ધ્યાત્વા સ્વં પરમં પદમ્

મહાયોગીએ પોતાનું પરમ પદ ધ્યાનમાં લઈને ઉત્તર આપ્યો.

રહસ્યમેતદ્ વિજ્ઞાનં ગોપનીયં વિશેષતઃ

આ રહસ્યમય જ્ઞાન છે, ખાસ કરીને ગુપ્ત રાખવાનું.

સંસારાર્ણવમગ્નાનાં જન્તૂનામેકમોચનમ્

સંસારના સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીવ માટે આ એકમાત્ર મુક્તિનું સાધન છે.

વ્યોમસંજ્ઞા પરા કાષ્ઠા સેયં હૈમવતી મતા

'આકાશ' નામે ઓળખાતી સર્વોચ્ચ અવસ્થા હિમવતી કહેવાય છે.

એકાનેકવિભાગસ્થા જ્ઞાનરૂપાતિલાલસા

એકરૂપ અને અનેકરૂપ બની, જ્ઞાનના સ્વરૂપમાં તે બહુ લલચાયેલી છે.

સ્વાભાવિકી ચ તન્મૂલા પ્રભા ભાનોરિવામલા

તે સ્વાભાવિક છે અને તેના મૂળમાં રહેલી છે, તેની કાંતિ સૂર્યના પ્રકાશ જેવી નિર્મળ છે.

પરાવરેણ રૂપેણ ક્રીડતે તસ્ય સન્નિધૌ

ઉચ્ચ અને નીચ સ્વરૂપે, તે તેની હાજરીમાં રમે છે.

ન કાર્યં નાપિ કરણમીશ્વરસ્યેતિ સૂરયઃ

વિદ્વાનો કહે છે કે ઈશ્વરને ન તો કોઈ કામ છે, ન તો કોઈ સાધન.

અધિષ્ઠાનવશાત્ તસ્યાઃ શૃણુધ્વં મુનિપુઙ્ગવાઃ

મુનિશ્રેષ્ઠો, કારણ કે તે આધારરૂપ છે, હવે આગળ શું છે તે સાંભળો.

ચતુર્વ્યૂહસ્તતો દેવઃ પ્રોચ્યતે પરમેશ્વરઃ

એથી પરમેશ્વર ચાર રૂપે ઓળખાય છે.

ચતુર્ષ્વપિ ચ વેદેષુ ચતુર્મૂર્તિર્મહેશ્વરઃ

અને ચારેય વેદોમાં મહાદેવ ચાર સ્વરૂપે વર્ણવાય છે.

તત્સમ્બન્ધાદનન્તાયા રુદ્રેણ પરમાત્મના

અનંત સાથેના સંબંધથી રુદ્ર પરમાત્મા કહેવાય છે.

પ્રોચ્યતે ભગવાન્ કાલો હરિઃ પ્રાણો મહેશ્વરઃ

આથી ભગવાનને કાળ, હરિ, પ્રાણ અને મહાદેવ એમ કહેવામાં આવે છે.

સ કાલો ઽગ્નિર્હરો રુદ્રો ગીયતે વેદવાદિભિઃ

વેદજ્ઞો એ કાળને અગ્નિ, હર અને રુદ્ર તરીકે ગાય છે.

સર્વે કાલસ્ય વશગા ન કાલઃ કસ્યચિદ્ વશે

બધા કાળના વશમાં છે; કાળ કોઈના વશમાં નથી.

કાલેનાન્યાનિ તત્ત્વાનિ સમાવિષ્ટાનિ યોગિના

યોગી કાળ દ્વારા બીજા તત્ત્વોમાં પ્રવેશ કરે છે.

તયેદં ભ્રામયેદીશો માયાવી પુરુષોત્તમઃ

તેના દ્વારા, ભગવાન, મહામાયાવાન, આ જગતને ફેરવે છે.

વૈશ્વરૂપ્યં મહેશસ્ય સર્વદા સંપ્રકાશયેત્

તે હંમેશા મહાદેવના વૈશ્વિક સ્વરૂપને પ્રકાશિત કરે છે.