કૂર્મપુરાણમ્

નારાયણાખ્યો ભગવાન્ યથાપૂર્વં પ્રિજાપતિઃ

પૂર્વે જેમ, નારાયણ નામે ભગવાન ફરીથી પ્રજાપતિ બન્યા.

દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજદ્ યોગવિદ્યયા

તેમણે યોગશક્તિથી દક્ષ, અત્રિ અને વસિષ્ઠની રચના કરી.

સર્વે તે બ્રહ્મણા તુલ્યાઃ સાધકા બ્રહ્મવાદિનઃ

બધા બ્રહ્મા જેટલા જ સમાન, સિદ્ધ અને બ્રહ્મના વક્તા હતા.

સ્થાનાભિમાનિનઃ સર્વાન્ યથા તે કથિતં પુરા

બધા લોકપાલો, જેમ તને અગાઉ કહ્યા હતા.

સહૈવ માનસૈઃ પુત્રૈસ્તતાપ પરમં તપઃ

પોતાના મનથી ઉત્પન્ન પુત્રો સાથે, તેણે પરમ તપ કર્યું.

ત્રિશૂલપાણિરીશાનઃ પ્રદુરાસીત્ ત્રિલોચનઃ

ત્રિનેત્રવાળા, ત્રિશૂલધારી ઈશાન ભગવાન પ્રગટ થયા.

વિભજાત્માનમિત્યુક્ત્વા બ્રહ્મા ચાન્તર્દધે ભયાત્

'પોતાને વિભાજિત કર' એમ કહીને, બ્રહ્મા ભયથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

બિભેદ પુરુષત્વં ચ દશધા ચૈકધા પુનઃ

પછી ભગવાને મનુષ્યત્વને દસ ભાગે વિભાજિત કર્યું અને પછી ફરીથી એકમાં એકત્રિત કર્યું.

કપાલોશાદયો વિપ્રા દેવકાર્યે નિયોજિતાઃ

હે બ્રાહ્મણો, કપાળ અને અન્ય દેવતાઓના કાર્ય માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.

બિભેદ બહુધા દેવઃ સ્વરૂપૈરસિતૈઃ સિતૈઃ

ભગવાને પોતાને અનેક રૂપોમાં, કાળા અને ધોળા સ્વરૂપે વિભાજિત કર્યા.

લક્ષ્મ્યાદયો યાભિરીશા વિશ્વંવ્યાપ્નોતિ શાઙ્કરી

જેમ લક્ષ્મીથી શરૂ કરીને, જે દેવીઓથી શાંકરી આખા વિશ્વમાં વ્યાપી જાય છે.

મહાદેવનિયોગેન પિતામહમુપસ્થિતા

મહાદેવના આદેશથી, તે બ્રહ્માજી પાસે પહોંચી.

સાપિ તસ્ય નિયોગેન પ્રાદુરાસીત્ પ્રજાપતેઃ

અને તેમના આદેશથી, તે પ્રજાપતિ સમક્ષ પ્રગટ થઈ.

દક્ષાદ્ રુદ્રો ઽપિ જગ્રાહ સ્વકીયામેવ શૂલભૃત્

ત્યારે ત્રિશૂલધારી રુદ્રે પણ દક્ષ પાસેથી પોતાનો ભાગ લીધો.

મેનાયામભવત્ પુત્રી તદા હિમવતઃ સતી

પછી મેનામાં, હિમવંતની પુત્રી સતી જન્મી.

હિતાય સર્વદેવાનાં ત્રિલોકસ્યાત્મનો ઽપિ ચ

આ બધું સર્વ દેવતાઓ, ત્રણેય લોક અને પોતાનાં કલ્યાણ માટે થયું.

શિવા સતી હૈમવતી સુરાસુરનમસ્કૃતા

શિવા, સતી, હિમવંતની પુત્રી, દેવો અને અસુરો બંનેની વંદનીય છે.

વિન્દન્તિ મુનયો વેત્તિ શઙ્કરો વા સ્વયં હરિઃ

મહર્ષિઓ, અથવા સ્વયં શંકર, અથવા હરિ તેને ઓળખે છે.

બ્રહ્મણઃ પદ્મયોનિત્વં શઙ્કરસ્યામિતૌજસઃ

બ્રહ્માજીનું કમળમાંથી જન્મવું અને શંકરજીની અપરંપાર શક્તિ.

વિષ્ણુના પુનરેવૈનં પ્રણતા હરિમ્

વિષ્ણુએ ફરીથી હરિનું વંદન કર્યું.

શિવા સતી હૈમવતી યથાવદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

હે શિવા, સતી, હિમવંતની પુત્રી, પૂછનારને યોગ્ય રીતે કહો.

પ્રત્યુવાચ મહાયોગી ધ્યાત્વા સ્વં પરમં પદમ્

મહાયોગીએ પોતાનું પરમ પદ ધ્યાનમાં લઈને ઉત્તર આપ્યો.

રહસ્યમેતદ્ વિજ્ઞાનં ગોપનીયં વિશેષતઃ

આ રહસ્યમય જ્ઞાન છે, ખાસ કરીને ગુપ્ત રાખવાનું.

સંસારાર્ણવમગ્નાનાં જન્તૂનામેકમોચનમ્

સંસારના સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીવ માટે આ એકમાત્ર મુક્તિનું સાધન છે.

વ્યોમસંજ્ઞા પરા કાષ્ઠા સેયં હૈમવતી મતા

'આકાશ' નામે ઓળખાતી સર્વોચ્ચ અવસ્થા હિમવતી કહેવાય છે.

એકાનેકવિભાગસ્થા જ્ઞાનરૂપાતિલાલસા

એકરૂપ અને અનેકરૂપ બની, જ્ઞાનના સ્વરૂપમાં તે બહુ લલચાયેલી છે.

સ્વાભાવિકી ચ તન્મૂલા પ્રભા ભાનોરિવામલા

તે સ્વાભાવિક છે અને તેના મૂળમાં રહેલી છે, તેની કાંતિ સૂર્યના પ્રકાશ જેવી નિર્મળ છે.

પરાવરેણ રૂપેણ ક્રીડતે તસ્ય સન્નિધૌ

ઉચ્ચ અને નીચ સ્વરૂપે, તે તેની હાજરીમાં રમે છે.

ન કાર્યં નાપિ કરણમીશ્વરસ્યેતિ સૂરયઃ

વિદ્વાનો કહે છે કે ઈશ્વરને ન તો કોઈ કામ છે, ન તો કોઈ સાધન.