કૂર્મપુરાણમ્

ધર્મજ્ઞાનાધિગમ્યાય નિષ્કલાય નમો નમઃ

ધર્મ અને જ્ઞાનથી પ્રાપ્ત થનાર, નિષ્કલ, તમને વારંવાર વંદન.

પરાવરાણાં પ્રભવે વેદવેદ્યાય તે નમઃ

ઊંચા-નીચાના સ્વામી, વેદથી ઓળખાતા, તમને વંદન.

નમો નમો નમસ્તુભ્યં માયિને વેધસે નમઃ

માયાવાન, સર્જનહાર, તમને ફરી ફરી વંદન.

વામનાય નમસ્તુભ્યં હૃષીકેશાય તે નમઃ

વામન, હૃષીકેશ, તમને વંદન.

સ્વર્ગાપવર્ગદાત્રે ચ નમો ઽપ્રતિહતાત્મને

સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનાર, અપ્રતિહત આત્મા, તમને વંદન.

દેવાનાં પતયે તુભ્યં દેવાર્તિશમનાય તે

દેવતાઓના સ્વામી, દેવોના દુઃખ દૂર કરનાર, તમને વંદન.

અસ્માભિર્વિદિતં જ્ઞાનં યજ્જ્ઞાત્વામૃતમશ્નુતે

અમને જે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું છે, જેને જાણીને અમૃતત્વ મળે છે.

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ બ્રહ્માણ્યસ્યાસ્ય વિસ્તરઃ

સૃષ્ટિ, પ્રલય અને આ બ્રહ્મનું વિશાળપણું—

ત્રાતુમર્હસ્યનન્તાત્મંસ્ત્વમેવ શરણં ગતિઃ

અનંત આત્મા, તું જ રક્ષી શકે છે; તું જ આશ્રય અને ગતિ છે.

કૌર્મં પુરાણમખિલં યજ્જગાદ ગદાધરઃ

આ આખું કૂર્મ પુરાણ ગદાધરે કહેલું છે.

મોહાયાશેષભૂતાનાં વાસુદેવેન યોજનમ્

વાસુદેવએ સર્વ જીવોના મોહ માટે એ વ્યવસ્થા કરી.

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં યથાવલ્લક્ષણં શુભમ્

ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના શુભ લક્ષણો અહીં સાચા રૂપે વર્ણવાયા છે.

એકત્વં ચ પૃથક્ત્વં ચ વિશેષશ્ચોપવર્ણિતઃ

એકતા અને ભિન્નતા તથા તેમનાં વિશેષતાઓ પણ અહીં સમજાવવામાં આવ્યા છે.

વર્ણાશ્રમાણાં કથિતં યથાવદિહ લક્ષણમ્

વર્ણો અને આશ્રમોના યોગ્ય લક્ષણો પણ અહીં વિગતે જણાવાયા છે.

હિરણ્યગર્ભસર્ગશ્ચ કીર્તિતો મુનિપુઙ્ગવાઃ

હિરણ્યગર્ભ દ્વારા સર્જન કેવી રીતે થયું તે પણ, હે મહાન ઋષિઓ, અહીં વર્ણવાયું છે.

બ્રહ્મણઃ શયનં ચાપ્સુ નામનિર્વચનં તથા

બ્રહ્માજીનું જળમાં શયન અને તેમનાં નામનું અર્થસ્પષ્ટીકરણ પણ અહીં જણાવાયું છે.

મુખ્યાદિસર્ગકથનં મુનિસર્ગસ્તથાપરઃ

મુખ્ય તથા અનુક્રમ સર્જન અને ઋષિઓની ઉત્પત્તિ વિશે પણ અહીં કથા કરવામાં આવી છે.

ધર્મસ્ય ચ પ્રજાસર્ગસ્તામસાત્ પૂર્વમેવ તુ

ધર્મ દ્વારા થયેલા, પહેલાંના અને તામસિક સ્વભાવના પ્રજાસર્જનનું વર્ણન પણ અહીં થયેલું છે.

પદ્મોદ્ભવત્વં દેવસ્ય મોહસ્તસ્ય ચ ધીમતઃ

પ્રભુનું કમળમાંથી જન્મ અને તેમનો, જ્ઞાનવાન હોવા છતાં, મોહ પણ અહીં વર્ણવાયો છે.

દિવ્યદૃષ્ટિપ્રદાનં ચ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

પરમેશ્વર બ્રહ્માએ દિવ્ય દૃષ્ટિ આપવાની વાત પણ અહીં કહી છે.

પ્રસાદો ગિરિશસ્યાથ વરદાનં તથૈવ ચ

ગિરિશનો પ્રસાદ અને તેમનો વરદાન આપવાનો પ્રસંગ પણ અહીં વર્ણવાયો છે.

વરદાનં તથાપૂર્વમન્તર્ધાનં પિનાકિનઃ

અપૂર્વ વરદાન અને પિનાકધારી ભગવાનનું અંતર્ધાન પણ અહીં વર્ણવાયું છે.

અવતારો ઽથ દેવસ્ય બ્રહ્મણો નાભિપઙ્કજાત્

બ્રહ્માના નાભિકમળમાંથી જન્મેલા ભગવાનના અવતારનું વર્ણન પણ અહીં થયું છે.

વિમોહો બ્રહ્મણશ્ચાથ સંજ્ઞાલાભો હરેસ્તતઃ

બ્રહ્માનો મોહ અને પછી હરિને નામ મળવાની ઘટના પણ અહીં વર્ણવાઈ છે.

પ્રાદુર્ભાવો મહેશસ્ય લલાટાત્ કથિતસ્તતઃ

પછી મહેશનું લલાટમાંથી પ્રાગટ્ય કેવી રીતે થયું તે પણ અહીં જણાવાયું છે.

ભૂતિશ્ચ દેવદેવસ્ય વરદાનોપદેશકૌ

દેવદેવના વૈભવ અને વરદાન આપવાની ઉપદેશ પણ અહીં વર્ણવાયા છે.

દર્શનં દેવદેવસ્ય નરનારીશરીરતા

દેવદેવના દર્શન અને તેમનું પુરુષ-સ્ત્રી સ્વરૂપ પણ અહીં વર્ણવાયું છે.

દેવ્યાસ્તુ પશ્ચાત્ કથિતં દક્ષપુત્રીત્વમેવ ચ

પછી દેવી વિશે અને તેમનું દક્ષની પુત્રી બનવું પણ અહીં વર્ણવાયું છે.

દર્શનં દિવ્યરૂપસ્ય વૈશ્વરૂપસ્ય દર્શનમ્

દિવ્ય સ્વરૂપ અને વિશ્વરૂપના દર્શનનું વર્ણન પણ અહીં કરવામાં આવ્યું છે.