કૂર્મપુરાણમ્

એકમેવાક્ષરં તત્ત્વં પુંપ્રધાનેશ્વરાત્મકમ્

એક જ અક્ષર તત્વ છે, જે પુરુષ, પ્રકૃતિ અને ઈશ્વરનું સ્વરૂપ છે.

ઇજ્યન્તે વિવિધૈર્યજ્ઞૈઃ શક્રાદિત્યાદયો ઽમરાઃ

ઇન્દ્ર, આદિત્ય વગેરે અમર દેવતાઓ વિવિધ યજ્ઞોથી પૂજાય છે.

કથ્યન્તે ચૈવ માહાત્મ્યાચ્છક્તિરેકૈવ નિર્ગુણાઃ

મહિમા લીધે માત્ર એક જ ગુણરહિત શક્તિનું વર્ણન થાય છે.

કરોતિ દેહાન્ વિવિધાન્ ગ્રસતે ચૈવ લીલયા

તે અનેક પ્રકારના દેહો સર્જે છે અને રમતમાં તેમને સંહરાય છે.

સર્વકામપ્રદો રુદ્ર ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ

રુદ્ર સર્વ ઇચ્છાઓ આપનાર છે—આ વૈદિક વાણી છે.

પ્રાધાન્યેન સ્મૃતા દેવાઃ શક્તયઃ પરમાત્મનઃ

દેવતાઓને પરમાત્માની મુખ્ય શક્તિઓ તરીકે યાદ કરવામાં આવ્યા છે.

ગીયતે સર્વશક્ત્યાત્મા શૂલપાણિર્મહેશ્વરઃ

ત્રિશૂલધારી મહેશ્વર સર્વ શક્તિઓના સ્વરૂપ તરીકે ગવાય છે.

ઇન્દ્રમેકે પરે વિશ્વાન્ બ્રહ્માણમપરે જગુઃ

કેટલાંક ઇન્દ્રને સર્વોચ્ચ માને છે, કેટલાક વિષ્ણુની સ્તુતિ કરે છે અને બીજા બ્રહ્માને મહિમા આપે છે.

એકસ્યૈવાથ રુદ્રસ્ય ભેદાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ

રુદ્રના અનેક સ્વરૂપોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

તત્ તદ્ રૂપં સમાસ્થાય પ્રદદાતિ ફલં શિવઃ

શિવ એ વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને તે પ્રમાણે ફળ આપે છે.

આરાધયન્મહાદેવં યાતિ તત્પરમં પદમ્

જે મહાદેવની ઉપાસના કરે છે, તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

આરાધયેદ્ વૈ ગિરિશં સગુણં વાથ નિર્ગુણમ્

ગિરીશને ગુણસહિત કે નિર્ગુણ, બંને રીતે પૂજવી જોઈએ.

આરુરુક્ષુસ્તુ સગુણં પૂજયેત્ પરમેશ્વરમ્

જે ઉન્નતિ ઇચ્છે છે, તેણે ગુણવાળા પરમેશ્વરની પૂજા કરવી જોઈએ.

પદ્માસનસ્થં રુક્માભં ચિન્તયેદ્ વૈદિકી શ્રુતિઃ

વૈદિક પરંપરા તેમને કમળના આસન પર બેઠેલા અને સોનાની જેમ તેજસ્વી રૂપે ધ્યાન કરે છે.

આરાધયેદ્ વિરૂપાક્ષમાદિમધ્યાન્તસંસ્થિતમ્

આદિ, મધ્ય અને અંતે રહેલા વિરુપાક્ષની પૂજા કરવી જોઈએ.

તાદૃશં રૂપમાસ્થાય સમાયાત્યન્તિકં શિવમ્

એવું રૂપ ધારણ કરીને, શિવના નજીક પહોંચાય છે.

યથાવિધિ પ્રકુર્વાણઃ પ્રાપ્નુયાદૈશ્વરં પદમ્

વિધી પ્રમાણે કર્મો કરીને, ઇશ્વર પદ પ્રાપ્ત થાય છે.

તતો વાય્વગ્નિશક્રાદીન્ પૂજયેદ્ ભક્તિસંયુતઃ

પછી, ભક્તિપૂર્વક વાયુ, અગ્નિ, શક્ર અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

અથાપિ કથિતો યોગો નિર્બોજશ્ચ સબીજકઃ

યોગ પણ નિર્જન અને બીજયુક્ત એમ બંને પ્રકારનો કહેવાયો છે.

સથવાગ્ન્યાદિકાન્ દેવાંસ્તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ

જે મનુષ્ય ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખે છે અને પરમ ભક્તિથી અગ્નિ વગેરે દેવતાઓની પૂજા કરે છે.

અનાદિનિધનં દેવં વાસુદેવં સનાતનમ્

અનાદિ અને અવિનાશી દેવ, વાસુદેવ, એ સનાતન છે.

એષ એવ વિધિર્બ્રાહ્મે ભાવને ચાન્તિકે મતઃ

બ્રાહ્મણ પરામર્શમાં આ જ વિધિ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

ઇન્દ્રદ્યુમ્નાય મુનયે કથિતં યન્મયા પુરા

જે હું પૂર્વે ઋષિ ઇન્દ્રદ્યુમ્નને કહ્યું હતું, તે અહીં વર્ણવાયું છે.

તદીશ્વરઃ પરં બ્રહ્મ તસ્માદ્ બ્રહ્મમયં જગત્

એ ભગવાન સર્વોચ્ચ બ્રહ્મ છે; તેથી આખું જગત બ્રહ્મથી જ ભરેલું છે.

તુષ્ટુવુર્મુનયો વિષ્ણું શક્રેણ સહ માધવમ્

મુનિઓએ ઇન્દ્ર સાથે મળીને માધવ, વિષ્ણુની સ્તુતિ કરી.

નારાયણાય વિશ્વાય વાસુદેવાય તે નમઃ

નારાયણ, સર્વવ્યાપક, વાસુદેવ, તમને વંદન છે.

માધવાય નમસ્તુભ્યં નમો યજ્ઞેશ્વરાય ચ

માધવ, તમને વંદન; યજ્ઞના સ્વામી, તમને પણ વંદન.

નમઃ સહસ્રહસ્તાય સહસ્રચરણાય ચ

હજારો હાથ અને હજારો પગ ધરાવનારને વંદન.

આનન્દાય નમસ્તુભ્યં માયાતીતાય તે નમઃ

આનંદરૂપ, માયાથી પર, તમને વંદન.