કૂર્મપુરાણમ્

અવ્યક્તં જગતો યોનિઃ સંહરેદેકમવ્યયમ્

અવ્યક્ત, જે જગતનું મૂળ છે, બધું એક અવિનાશી માં સંહરાઈ જાય છે.

વિયોજયતિ ચાન્યોન્યં પ્રધાનં પુરુષં પરમ્

પ્રધાન અને પરમ પુરુષ એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે.

મહેશ્વરેચ્છાજનિતો ન સ્વયં વિદ્યતે લયઃ

લય પોતાની જાતે થતો નથી; તે મહાદેવની ઇચ્છાથી થાય છે.

પ્રધાનં જગતો યોનિર્માયાતત્ત્વમચેતનમ્

પ્રધાન, જે જગતનું મૂળ છે, એ માયાનું તત્વ છે અને જડ છે.

ગીયતે મુનિભિઃ સાક્ષી મહાનેકઃ પિતામહઃ

મુનિઓ મહાન અને અનેક પ્રકારના સાક્ષી, સર્વપિતા વિશે ગાન કરે છે.

પ્રધાનાદ્યં વિશેષાન્તં દહેદ્ રુદ્ર ઇતિ શ્રુતિઃ

પ્રધાનથી લઈને અંતિમ વિશેષ સુધી, રુદ્ર બધું દહન કરે છે—આ શાસ્ત્રનો વચન છે.

આત્યન્તિકં ચૈવ લયં વિદધાતીહ શઙ્કરઃ

અહીં શંકર અંતિમ લય કરાવે છે.

સ્થાપિકા મોહની શક્તિર્નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

સ્થાપન અને મોહન કરનાર શક્તિને નારાયણ કહેવામાં આવે છે—આ શાસ્ત્ર કહે છે.

સૃજેદશેષં પ્રકૃતેસ્તન્મયઃ પઞ્ચવિંશકઃ

તે પ્રકૃતિમાંથી, પચ્ચીસ તત્વોથી બનેલું સર્વ સર્જે છે.

શક્તયો બ્રહ્મવિણ્વીશા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશાની શક્તિઓ ભોગ અને મોક્ષના ફળ આપે છે.

એકમેવાક્ષરં તત્ત્વં પુંપ્રધાનેશ્વરાત્મકમ્

એક જ અક્ષર તત્વ છે, જે પુરુષ, પ્રકૃતિ અને ઈશ્વરનું સ્વરૂપ છે.

ઇજ્યન્તે વિવિધૈર્યજ્ઞૈઃ શક્રાદિત્યાદયો ઽમરાઃ

ઇન્દ્ર, આદિત્ય વગેરે અમર દેવતાઓ વિવિધ યજ્ઞોથી પૂજાય છે.

કથ્યન્તે ચૈવ માહાત્મ્યાચ્છક્તિરેકૈવ નિર્ગુણાઃ

મહિમા લીધે માત્ર એક જ ગુણરહિત શક્તિનું વર્ણન થાય છે.

કરોતિ દેહાન્ વિવિધાન્ ગ્રસતે ચૈવ લીલયા

તે અનેક પ્રકારના દેહો સર્જે છે અને રમતમાં તેમને સંહરાય છે.

સર્વકામપ્રદો રુદ્ર ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ

રુદ્ર સર્વ ઇચ્છાઓ આપનાર છે—આ વૈદિક વાણી છે.

પ્રાધાન્યેન સ્મૃતા દેવાઃ શક્તયઃ પરમાત્મનઃ

દેવતાઓને પરમાત્માની મુખ્ય શક્તિઓ તરીકે યાદ કરવામાં આવ્યા છે.

ગીયતે સર્વશક્ત્યાત્મા શૂલપાણિર્મહેશ્વરઃ

ત્રિશૂલધારી મહેશ્વર સર્વ શક્તિઓના સ્વરૂપ તરીકે ગવાય છે.

ઇન્દ્રમેકે પરે વિશ્વાન્ બ્રહ્માણમપરે જગુઃ

કેટલાંક ઇન્દ્રને સર્વોચ્ચ માને છે, કેટલાક વિષ્ણુની સ્તુતિ કરે છે અને બીજા બ્રહ્માને મહિમા આપે છે.

એકસ્યૈવાથ રુદ્રસ્ય ભેદાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ

રુદ્રના અનેક સ્વરૂપોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

તત્ તદ્ રૂપં સમાસ્થાય પ્રદદાતિ ફલં શિવઃ

શિવ એ વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને તે પ્રમાણે ફળ આપે છે.

આરાધયન્મહાદેવં યાતિ તત્પરમં પદમ્

જે મહાદેવની ઉપાસના કરે છે, તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

આરાધયેદ્ વૈ ગિરિશં સગુણં વાથ નિર્ગુણમ્

ગિરીશને ગુણસહિત કે નિર્ગુણ, બંને રીતે પૂજવી જોઈએ.

આરુરુક્ષુસ્તુ સગુણં પૂજયેત્ પરમેશ્વરમ્

જે ઉન્નતિ ઇચ્છે છે, તેણે ગુણવાળા પરમેશ્વરની પૂજા કરવી જોઈએ.

પદ્માસનસ્થં રુક્માભં ચિન્તયેદ્ વૈદિકી શ્રુતિઃ

વૈદિક પરંપરા તેમને કમળના આસન પર બેઠેલા અને સોનાની જેમ તેજસ્વી રૂપે ધ્યાન કરે છે.

આરાધયેદ્ વિરૂપાક્ષમાદિમધ્યાન્તસંસ્થિતમ્

આદિ, મધ્ય અને અંતે રહેલા વિરુપાક્ષની પૂજા કરવી જોઈએ.

તાદૃશં રૂપમાસ્થાય સમાયાત્યન્તિકં શિવમ્

એવું રૂપ ધારણ કરીને, શિવના નજીક પહોંચાય છે.

યથાવિધિ પ્રકુર્વાણઃ પ્રાપ્નુયાદૈશ્વરં પદમ્

વિધી પ્રમાણે કર્મો કરીને, ઇશ્વર પદ પ્રાપ્ત થાય છે.

તતો વાય્વગ્નિશક્રાદીન્ પૂજયેદ્ ભક્તિસંયુતઃ

પછી, ભક્તિપૂર્વક વાયુ, અગ્નિ, શક્ર અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

અથાપિ કથિતો યોગો નિર્બોજશ્ચ સબીજકઃ

યોગ પણ નિર્જન અને બીજયુક્ત એમ બંને પ્રકારનો કહેવાયો છે.