કૂર્મપુરાણમ્

સહસ્રહસ્તચરણઃ સહસ્રાર્ચિર્મહાભુજઃ

હજારો હાથ-પગ, હજારો કિરણો અને મહાન બળવાન છે.

ત્રિશૂલી કૃત્તિવસનો યોગમૈશ્વરમાસ્થિતઃ

ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર, વાઘની ચામડી પહેરનાર અને યોગેશ્વર સ્વરૂપે સ્થિત છે.

કરોતિ તાણ્ડવં દેવીમાલોક્ય પરમેશ્વરઃ

પરમેશ્વર દેવીને જોઈને તાંડવ નૃત્ય કરે છે.

યોગમાસ્થાય દેવસ્ય દેહમાયાતિ શૂલિનઃ

યોગમાં સ્થિત થઈ, તે શૂલીધારીના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

જ્યોતિઃ સ્વભાવં ભગવાન્ દગ્ધ્વા બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલમ્

પ્રભુ, જે પ્રકાશ સ્વરૂપ છે, તે આખું બ્રહ્માંડ દહન કરે છે.

ગુણૈરશેષૈઃ પૃથિવીવિલયં યાતિ વારિષુ

પૃથ્વી પોતાના બધાં ગુણો સાથે પાણીમાં લીન થઈ જાય છે.

તેજસ્તુ ગુણસંયુક્તં વાયૌ સંયાતિ સંક્ષયમ્

પછી અગ્નિ પણ પોતાના ગુણો સાથે વાયુમાં મળી નાશ પામે છે.

ભૂતાદૌ ચ તથાકાશં લીયતે ગુણસંયુતમ્

પ્રથમ તત્વમાં, એ જ રીતે, ગુણોથી ભરેલું આકાશ પણ લીન થઈ જાય છે.

વૈકારિકે દેવગણાઃ પ્રલંય યાન્તિ સત્તમાઃ

શુદ્ધ સત્વથી યુક્ત દેવતાઓ વૈકારિક તત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે.

ત્રિવિધો ઽયમહઙ્કારો મહતિ પ્રલંય વ્રજેત્

આ ત્રિવિધ અહંકાર મહત તત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે.

અવ્યક્તં જગતો યોનિઃ સંહરેદેકમવ્યયમ્

અવ્યક્ત, જે જગતનું મૂળ છે, બધું એક અવિનાશી માં સંહરાઈ જાય છે.

વિયોજયતિ ચાન્યોન્યં પ્રધાનં પુરુષં પરમ્

પ્રધાન અને પરમ પુરુષ એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે.

મહેશ્વરેચ્છાજનિતો ન સ્વયં વિદ્યતે લયઃ

લય પોતાની જાતે થતો નથી; તે મહાદેવની ઇચ્છાથી થાય છે.

પ્રધાનં જગતો યોનિર્માયાતત્ત્વમચેતનમ્

પ્રધાન, જે જગતનું મૂળ છે, એ માયાનું તત્વ છે અને જડ છે.

ગીયતે મુનિભિઃ સાક્ષી મહાનેકઃ પિતામહઃ

મુનિઓ મહાન અને અનેક પ્રકારના સાક્ષી, સર્વપિતા વિશે ગાન કરે છે.

પ્રધાનાદ્યં વિશેષાન્તં દહેદ્ રુદ્ર ઇતિ શ્રુતિઃ

પ્રધાનથી લઈને અંતિમ વિશેષ સુધી, રુદ્ર બધું દહન કરે છે—આ શાસ્ત્રનો વચન છે.

આત્યન્તિકં ચૈવ લયં વિદધાતીહ શઙ્કરઃ

અહીં શંકર અંતિમ લય કરાવે છે.

સ્થાપિકા મોહની શક્તિર્નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

સ્થાપન અને મોહન કરનાર શક્તિને નારાયણ કહેવામાં આવે છે—આ શાસ્ત્ર કહે છે.

સૃજેદશેષં પ્રકૃતેસ્તન્મયઃ પઞ્ચવિંશકઃ

તે પ્રકૃતિમાંથી, પચ્ચીસ તત્વોથી બનેલું સર્વ સર્જે છે.

શક્તયો બ્રહ્મવિણ્વીશા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશાની શક્તિઓ ભોગ અને મોક્ષના ફળ આપે છે.

એકમેવાક્ષરં તત્ત્વં પુંપ્રધાનેશ્વરાત્મકમ્

એક જ અક્ષર તત્વ છે, જે પુરુષ, પ્રકૃતિ અને ઈશ્વરનું સ્વરૂપ છે.

ઇજ્યન્તે વિવિધૈર્યજ્ઞૈઃ શક્રાદિત્યાદયો ઽમરાઃ

ઇન્દ્ર, આદિત્ય વગેરે અમર દેવતાઓ વિવિધ યજ્ઞોથી પૂજાય છે.

કથ્યન્તે ચૈવ માહાત્મ્યાચ્છક્તિરેકૈવ નિર્ગુણાઃ

મહિમા લીધે માત્ર એક જ ગુણરહિત શક્તિનું વર્ણન થાય છે.

કરોતિ દેહાન્ વિવિધાન્ ગ્રસતે ચૈવ લીલયા

તે અનેક પ્રકારના દેહો સર્જે છે અને રમતમાં તેમને સંહરાય છે.

સર્વકામપ્રદો રુદ્ર ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ

રુદ્ર સર્વ ઇચ્છાઓ આપનાર છે—આ વૈદિક વાણી છે.

પ્રાધાન્યેન સ્મૃતા દેવાઃ શક્તયઃ પરમાત્મનઃ

દેવતાઓને પરમાત્માની મુખ્ય શક્તિઓ તરીકે યાદ કરવામાં આવ્યા છે.

ગીયતે સર્વશક્ત્યાત્મા શૂલપાણિર્મહેશ્વરઃ

ત્રિશૂલધારી મહેશ્વર સર્વ શક્તિઓના સ્વરૂપ તરીકે ગવાય છે.

ઇન્દ્રમેકે પરે વિશ્વાન્ બ્રહ્માણમપરે જગુઃ

કેટલાંક ઇન્દ્રને સર્વોચ્ચ માને છે, કેટલાક વિષ્ણુની સ્તુતિ કરે છે અને બીજા બ્રહ્માને મહિમા આપે છે.

એકસ્યૈવાથ રુદ્રસ્ય ભેદાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ

રુદ્રના અનેક સ્વરૂપોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.