કૂર્મપુરાણમ્

માતા પિતા મહાદેવો મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

માતા, પિતા અને મહાદેવ — મારા સિવાય બીજું કશું નથી.

જ્ઞાત્વાત્માનમમૃતત્વં વ્રજન્તિ

જે આત્માને ઓળખે છે, તે અમરતા પામે છે.

પ્રાકૃતં હિ સમાસેન શૃણુધ્વં ગદતો મમ

હવે તમે સંક્ષેપમાં મારી પાસેથી પ્રાકૃત સ્વરૂપ સાંભળો.

કાલાગ્નિર્ભસ્મસાત્ કર્તું કરોતિ નિકિલં મતિમ્

કાળરૂપ અગ્નિ બધું ભસ્મ કરવા માટે સર્વેને અંતે લાવે છે.

દહેદશેષં બ્રહ્માણ્ડં સદેવાસુરમાનુષમ્

તે દેવ, દાનવ અને મનુષ્યો સહિત આખું બ્રહ્માંડ સળગાવી નાખે છે.

કરોતિ લોકસંહારં ભીષણં રૂપમાશ્રિતઃ

ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, તે લોકનો વિનાશ કરે છે.

નિર્દહત્યખિલં લોકં સપ્તસપ્તિસ્વરૂપધૃક્

સપ્તસપ્તિ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, તે બધા લોકને ભસ્મ કરી નાખે છે.

દેવતાનાં શરીરેષુ ક્ષિપત્યખિલદાહકમ્

તે દેવતાઓના શરીરમાં સર્વનાશક અગ્નિ પ્રગટાવે છે.

એકાસા સાક્ષિણી શંભોસ્તિષ્ઠતે વૈદિકી શ્રુતિઃ

એકમાત્ર વૈદિક શ્રુતિ સાક્ષી બનીને શંભુ સાથે રહે છે.

આદિત્યચન્દ્રાદિગણૈઃ પૂરયન્ વ્યોમમણ્ડલમ્

સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય ગ્રહો વડે આખું આકાશ ભરાઈ જાય છે.

સહસ્રહસ્તચરણઃ સહસ્રાર્ચિર્મહાભુજઃ

હજારો હાથ-પગ, હજારો કિરણો અને મહાન બળવાન છે.

ત્રિશૂલી કૃત્તિવસનો યોગમૈશ્વરમાસ્થિતઃ

ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર, વાઘની ચામડી પહેરનાર અને યોગેશ્વર સ્વરૂપે સ્થિત છે.

કરોતિ તાણ્ડવં દેવીમાલોક્ય પરમેશ્વરઃ

પરમેશ્વર દેવીને જોઈને તાંડવ નૃત્ય કરે છે.

યોગમાસ્થાય દેવસ્ય દેહમાયાતિ શૂલિનઃ

યોગમાં સ્થિત થઈ, તે શૂલીધારીના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

જ્યોતિઃ સ્વભાવં ભગવાન્ દગ્ધ્વા બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલમ્

પ્રભુ, જે પ્રકાશ સ્વરૂપ છે, તે આખું બ્રહ્માંડ દહન કરે છે.

ગુણૈરશેષૈઃ પૃથિવીવિલયં યાતિ વારિષુ

પૃથ્વી પોતાના બધાં ગુણો સાથે પાણીમાં લીન થઈ જાય છે.

તેજસ્તુ ગુણસંયુક્તં વાયૌ સંયાતિ સંક્ષયમ્

પછી અગ્નિ પણ પોતાના ગુણો સાથે વાયુમાં મળી નાશ પામે છે.

ભૂતાદૌ ચ તથાકાશં લીયતે ગુણસંયુતમ્

પ્રથમ તત્વમાં, એ જ રીતે, ગુણોથી ભરેલું આકાશ પણ લીન થઈ જાય છે.

વૈકારિકે દેવગણાઃ પ્રલંય યાન્તિ સત્તમાઃ

શુદ્ધ સત્વથી યુક્ત દેવતાઓ વૈકારિક તત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે.

ત્રિવિધો ઽયમહઙ્કારો મહતિ પ્રલંય વ્રજેત્

આ ત્રિવિધ અહંકાર મહત તત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે.

અવ્યક્તં જગતો યોનિઃ સંહરેદેકમવ્યયમ્

અવ્યક્ત, જે જગતનું મૂળ છે, બધું એક અવિનાશી માં સંહરાઈ જાય છે.

વિયોજયતિ ચાન્યોન્યં પ્રધાનં પુરુષં પરમ્

પ્રધાન અને પરમ પુરુષ એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે.

મહેશ્વરેચ્છાજનિતો ન સ્વયં વિદ્યતે લયઃ

લય પોતાની જાતે થતો નથી; તે મહાદેવની ઇચ્છાથી થાય છે.

પ્રધાનં જગતો યોનિર્માયાતત્ત્વમચેતનમ્

પ્રધાન, જે જગતનું મૂળ છે, એ માયાનું તત્વ છે અને જડ છે.

ગીયતે મુનિભિઃ સાક્ષી મહાનેકઃ પિતામહઃ

મુનિઓ મહાન અને અનેક પ્રકારના સાક્ષી, સર્વપિતા વિશે ગાન કરે છે.

પ્રધાનાદ્યં વિશેષાન્તં દહેદ્ રુદ્ર ઇતિ શ્રુતિઃ

પ્રધાનથી લઈને અંતિમ વિશેષ સુધી, રુદ્ર બધું દહન કરે છે—આ શાસ્ત્રનો વચન છે.

આત્યન્તિકં ચૈવ લયં વિદધાતીહ શઙ્કરઃ

અહીં શંકર અંતિમ લય કરાવે છે.

સ્થાપિકા મોહની શક્તિર્નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

સ્થાપન અને મોહન કરનાર શક્તિને નારાયણ કહેવામાં આવે છે—આ શાસ્ત્ર કહે છે.

સૃજેદશેષં પ્રકૃતેસ્તન્મયઃ પઞ્ચવિંશકઃ

તે પ્રકૃતિમાંથી, પચ્ચીસ તત્વોથી બનેલું સર્વ સર્જે છે.