કૂર્મપુરાણમ્

બહૂરૂપા ઘોરૂપા ઘોરસ્વરનિનાદિનઃ

એ વાદળો અનેક રૂપ ધરાવે છે, ભયાનક દેખાય છે અને ભયાનક અવાજ કરે છે.

સપ્તધા સંવૃતાત્માનસ્તમગ્નિં શમયન્ત્યુત

સાત પડછાયાંથી ઘેરાયેલા આત્માઓ એ અંધકારરૂપ અગ્નિને શમાવે છે.

સુઘોરમશિવં સર્વં નાશયન્તિ ચ પાવકમ્

તેઓ ભયાનક, અશુભ અને સર્વને ભસ્મ કરી નાખતો અગ્નિ નાશ કરે છે.

અદ્ભિસ્તેજોભિભૂતત્વાત્ તદાગ્નિઃ પ્રવિશત્યપઃ

પાણી અગ્નિ પર વિજય મેળવે છે, તેથી એ સમયે અગ્નિ પાણીમાં વિલીન થઈ જાય છે.

પ્લાવયન્તો ઽથ ભુવનં મહાજલપરિસ્ત્રવૈઃ

પછી, વિશાળ જળધારાથી તેઓ સમગ્ર જગતને વહાલી નાખે છે.

અત્યન્તસલિલૌઘૈશ્ચ વેલા ઇવ મહોદધિઃ

અતિપ્રમાણે પાણીના પ્રવાહોથી, જાણે મહાસાગર કાંઠે આવી પહોંચ્યો હોય એમ.

પુનઃ પતતિ તદ્ ભૂમૌ પૂર્યન્તે તેન ચાર્ણવાઃ

પછી એ જળ ફરીથી ધરા પર પડે છે અને એથી સાગરો ભરાઈ જાય છે.

પર્વતાશ્ચ વિલીયન્તે મહી ચાપ્સુ નિમજ્જતિ

પર્વતો વિલીન થઈ જાય છે અને ધરા પણ પાણીમાં ડૂબી જાય છે.

યોગનિન્દ્રાં સમાસ્થાય શેતે દેવઃ પ્રજાપતિઃ

યોગનિદ્રા ધારણ કરીને દેવ પ્રજાપતિ શયન કરે છે.

વારાહો વર્તતે કલ્પો યસ્ય વિસ્તાર ઈરિતઃ

જેની વિશાળતા વર્ણવાઈ છે, એવો વરાહ કલ્પ આવે છે.

કથિતા હિ પુરાણેષુ મુનિભિઃ કાલચિન્તકૈઃ

આ બધું પુરાણોમાં સમયનું ધ્યાન રાખતા ઋષિઓએ વર્ણવ્યું છે.

તામસેષુ હરસ્યોક્તં રાજસેષુ પ્રજાપતેઃ

તામસિક યુગોમાં હરાનું કહે છે અને રાજસિક યુગોમાં પ્રજાપતિનું.

અન્યે ચ સાત્ત્વિકાઃ કલ્પા મમ તેષુ પરિગ્રહઃ

બીજા કલ્પો સાત્ત્વિક છે; એમાં મારું સ્વરૂપ પણ સમાવિષ્ટ છે.

આરાધ્ય ગિરિશં માં ચ યાન્તિ તત્ પરમં પદમ્

જે લોકો ગિરિશ અને મને ભજે છે, તેઓ એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

એકાર્ણવે જગત્યસ્મિન્ યોગનિદ્રાં વ્રજામિ તુ

જ્યારે આ જગત એકમાત્ર સાગર બને છે, ત્યારે હું યોગનિદ્રામાં જાઉં છું.

જનલોકે વર્તમાનાસ્તપસા યોગચક્ષુષા

જનલોકમાં વસતા લોકો તપ અને યોગદ્રષ્ટિથી—

સહસ્રચરણઃ શ્રીમાન્ સહસ્રાંશુઃ સહસ્રદૃક્

તે સહસ્ર પગવાળો, તેજસ્વી, સહસ્ર કિરણોવાળો અને સહસ્ર દ્રષ્ટિવાળો છે.

પ્રોક્ષણી ચ શ્રુવશ્ચૈવ સોમો ઘૃતમથાસ્મ્યહમ્

હું ઘી છાંટવાની ચમચી, હવનકુંડની ચમચી, સોમ અને ઘી પણ છું.

વેદો વેદ્યં પ્રભુર્ગોપ્તા ગોપતિર્બ્રહ્મણો મુખમ્

હું વેદ, જ્ઞાનનો વિષય, સ્વામી, રક્ષક, ગોપાલ અને બ્રહ્માનું મોઢું છું.

હંસઃ પ્રાણો ઽથ કપિલો વિશ્વમૂર્તિઃ સનાતનઃ

હંસ, પ્રાણ, પછી કપિલ, સર્વરૂપ અને શાશ્વત એ હું જ છું.

માતા પિતા મહાદેવો મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

માતા, પિતા અને મહાદેવ — મારા સિવાય બીજું કશું નથી.

જ્ઞાત્વાત્માનમમૃતત્વં વ્રજન્તિ

જે આત્માને ઓળખે છે, તે અમરતા પામે છે.

પ્રાકૃતં હિ સમાસેન શૃણુધ્વં ગદતો મમ

હવે તમે સંક્ષેપમાં મારી પાસેથી પ્રાકૃત સ્વરૂપ સાંભળો.

કાલાગ્નિર્ભસ્મસાત્ કર્તું કરોતિ નિકિલં મતિમ્

કાળરૂપ અગ્નિ બધું ભસ્મ કરવા માટે સર્વેને અંતે લાવે છે.

દહેદશેષં બ્રહ્માણ્ડં સદેવાસુરમાનુષમ્

તે દેવ, દાનવ અને મનુષ્યો સહિત આખું બ્રહ્માંડ સળગાવી નાખે છે.

કરોતિ લોકસંહારં ભીષણં રૂપમાશ્રિતઃ

ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, તે લોકનો વિનાશ કરે છે.

નિર્દહત્યખિલં લોકં સપ્તસપ્તિસ્વરૂપધૃક્

સપ્તસપ્તિ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, તે બધા લોકને ભસ્મ કરી નાખે છે.

દેવતાનાં શરીરેષુ ક્ષિપત્યખિલદાહકમ્

તે દેવતાઓના શરીરમાં સર્વનાશક અગ્નિ પ્રગટાવે છે.

એકાસા સાક્ષિણી શંભોસ્તિષ્ઠતે વૈદિકી શ્રુતિઃ

એકમાત્ર વૈદિક શ્રુતિ સાક્ષી બનીને શંભુ સાથે રહે છે.