કૂર્મપુરાણમ્

લોકાન્ દહતિ દીપ્તાત્મા રુદ્રતેજોવિજૄમ્ભિતઃ

રુદ્રની શક્તિથી પ્રગટ થયેલો તેજસ્વી અગ્નિ જગતને દહન કરે છે.

અધસ્તાત્ પૃથિવીં દગ્ધ્વા દિવમૂર્ધ્વં દહિષ્યતિ

નીચે ધરતીને દહન કર્યા પછી, ઉપર સ્વર્ગને પણ દહન કરશે.

ઉત્તિષ્ઠન્તિ શિખાસ્તસ્ય વહ્નેઃ સંવર્તકસ્ય તુ

પછી એ સંહારક અગ્નિની જ્વાલાઓ ઊભી થાય છે.

તદા દહત્યસૌ દીપ્તઃ કાલરુદ્રપ્રચોદિતઃ

ત્યારે કાળ-રુદ્રના પ્રેરણે એ પ્રજ્વલિત અગ્નિ બધું દહન કરે છે.

દહેદશેષં કાલાગ્નિઃ કાલો વિશ્વતનુઃ સ્વયમ્

કાળરૂપ અગ્નિ, સ્વયં વિશ્વરૂપ, બધું જ કાયમ માટે ભસ્મ કરી નાખે છે.

અયોગુડનિભં સર્વં તદા ચૈકં પ્રકાશતે

પછી બધું જ એક લોખંડના ગોળા જેવું દેખાય છે.

ઉત્તિષ્ઠન્તિ તદા વ્યોમ્નિ ઘોરાઃ સંવર્તકા ઘનાઃ

પછી આકાશમાં ભયાનક સંહારક વાદળો ઊભા થાય છે.

ધૂમ્રવર્ણાસ્તથા કેચિત્ કેચિત્ પીતાઃ પયોધરાઃ

કેટલાંક ધૂમ્રવર્ણના, કેટલાંક પીળા, વાદળો દેખાય છે.

શઙ્ખકુન્દનિભાશ્ચાન્યે જાત્યઞ્જનનિભાઃ પરે

કેટલાંક શંખ કે કુન્દ જેવા, તો કેટલાંક શુદ્ધ કાજળ જેવા છે.

ઇન્દ્રચાપનિભાઃ કેચિદુત્તિષ્ઠન્તિ ઘના દિવિ

કેટલાંક વાદળો આકાશમાં ઇન્દ્રધનુષ્ય જેવા દેખાય છે.

બહૂરૂપા ઘોરૂપા ઘોરસ્વરનિનાદિનઃ

એ વાદળો અનેક રૂપ ધરાવે છે, ભયાનક દેખાય છે અને ભયાનક અવાજ કરે છે.

સપ્તધા સંવૃતાત્માનસ્તમગ્નિં શમયન્ત્યુત

સાત પડછાયાંથી ઘેરાયેલા આત્માઓ એ અંધકારરૂપ અગ્નિને શમાવે છે.

સુઘોરમશિવં સર્વં નાશયન્તિ ચ પાવકમ્

તેઓ ભયાનક, અશુભ અને સર્વને ભસ્મ કરી નાખતો અગ્નિ નાશ કરે છે.

અદ્ભિસ્તેજોભિભૂતત્વાત્ તદાગ્નિઃ પ્રવિશત્યપઃ

પાણી અગ્નિ પર વિજય મેળવે છે, તેથી એ સમયે અગ્નિ પાણીમાં વિલીન થઈ જાય છે.

પ્લાવયન્તો ઽથ ભુવનં મહાજલપરિસ્ત્રવૈઃ

પછી, વિશાળ જળધારાથી તેઓ સમગ્ર જગતને વહાલી નાખે છે.

અત્યન્તસલિલૌઘૈશ્ચ વેલા ઇવ મહોદધિઃ

અતિપ્રમાણે પાણીના પ્રવાહોથી, જાણે મહાસાગર કાંઠે આવી પહોંચ્યો હોય એમ.

પુનઃ પતતિ તદ્ ભૂમૌ પૂર્યન્તે તેન ચાર્ણવાઃ

પછી એ જળ ફરીથી ધરા પર પડે છે અને એથી સાગરો ભરાઈ જાય છે.

પર્વતાશ્ચ વિલીયન્તે મહી ચાપ્સુ નિમજ્જતિ

પર્વતો વિલીન થઈ જાય છે અને ધરા પણ પાણીમાં ડૂબી જાય છે.

યોગનિન્દ્રાં સમાસ્થાય શેતે દેવઃ પ્રજાપતિઃ

યોગનિદ્રા ધારણ કરીને દેવ પ્રજાપતિ શયન કરે છે.

વારાહો વર્તતે કલ્પો યસ્ય વિસ્તાર ઈરિતઃ

જેની વિશાળતા વર્ણવાઈ છે, એવો વરાહ કલ્પ આવે છે.

કથિતા હિ પુરાણેષુ મુનિભિઃ કાલચિન્તકૈઃ

આ બધું પુરાણોમાં સમયનું ધ્યાન રાખતા ઋષિઓએ વર્ણવ્યું છે.

તામસેષુ હરસ્યોક્તં રાજસેષુ પ્રજાપતેઃ

તામસિક યુગોમાં હરાનું કહે છે અને રાજસિક યુગોમાં પ્રજાપતિનું.

અન્યે ચ સાત્ત્વિકાઃ કલ્પા મમ તેષુ પરિગ્રહઃ

બીજા કલ્પો સાત્ત્વિક છે; એમાં મારું સ્વરૂપ પણ સમાવિષ્ટ છે.

આરાધ્ય ગિરિશં માં ચ યાન્તિ તત્ પરમં પદમ્

જે લોકો ગિરિશ અને મને ભજે છે, તેઓ એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

એકાર્ણવે જગત્યસ્મિન્ યોગનિદ્રાં વ્રજામિ તુ

જ્યારે આ જગત એકમાત્ર સાગર બને છે, ત્યારે હું યોગનિદ્રામાં જાઉં છું.

જનલોકે વર્તમાનાસ્તપસા યોગચક્ષુષા

જનલોકમાં વસતા લોકો તપ અને યોગદ્રષ્ટિથી—

સહસ્રચરણઃ શ્રીમાન્ સહસ્રાંશુઃ સહસ્રદૃક્

તે સહસ્ર પગવાળો, તેજસ્વી, સહસ્ર કિરણોવાળો અને સહસ્ર દ્રષ્ટિવાળો છે.

પ્રોક્ષણી ચ શ્રુવશ્ચૈવ સોમો ઘૃતમથાસ્મ્યહમ્

હું ઘી છાંટવાની ચમચી, હવનકુંડની ચમચી, સોમ અને ઘી પણ છું.

વેદો વેદ્યં પ્રભુર્ગોપ્તા ગોપતિર્બ્રહ્મણો મુખમ્

હું વેદ, જ્ઞાનનો વિષય, સ્વામી, રક્ષક, ગોપાલ અને બ્રહ્માનું મોઢું છું.