કૂર્મપુરાણમ્

તત્ર સન્નિહિતઃ શ્રીમાન્ ભગવાન્ નકુલીશ્વરઃ

ત્યાં શ્રીમંત અને મહાન નકુલીઈશ્વર ભગવાન હાજર છે.

દેવ્યા સહ મહાદેવો નિત્યં શિષ્યૈશ્ચ સંવૃતઃ

મહાદેવ, દેવી સાથે અને શિષ્યોની વળગણમાં, હંમેશા ત્યાં રહે છે.

સર્વપાપૈર્વિમુચ્યેત મૃતસ્તજ્જ્ઞાનમાપ્નુયાત્

ત્યાં બધાં પાપોથી મુક્તિ મળે છે અને ત્યાં મૃત્યુ પામે તો એ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

ભીમેશ્વરમિતિ ખ્યાતં ગત્વા મુઞ્ચતિ પાતકમ્

ભીમેશ્વર નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાન પર જઈને, પાપોનો નાશ થાય છે.

તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

ત્યાં સ્નાન કરીને અને પાણી પીવાથી, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી પણ મુક્તિ મળે છે.

નામ્નાવારાણસી દિવ્યા કોટિકોટ્યયુતાધિકા

તેનું નામ દિવ્ય વારાણસી છે, જે કરોડો કરોડથી પણ વધુ શ્રેષ્ઠ છે.

નાન્યત્ર લભ્યતે મુક્તિર્યોગિનાપ્યેકજન્મના

બીજે ક્યાંય પણ, યોગીઓએ પણ એક જન્મમાં મુક્તિ મળતી નથી.

ગત્વા સંક્ષાલયેત્ પાપં જન્માન્તરશતૈઃ કૃતમ્

ત્યાં જઈને, અનેક જન્મોના પાપો પણ ધોઈ શકાય છે.

ન તસ્ય ફલતે તીર્થમહિ લોકે પરત્ર ચ

એવા માણસને, તીર્થનું ફળ ન તો આ લોકમાં મળે, ન તો પરલોકમાં.

પ્રકુર્યાત્ તીર્થસંસેવાં યે ચાન્યે તાદૃશા જનાઃ

અને જે બીજાં પણ એવા જ રીતે તીર્થસેવા કરે છે—

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યથોક્તાં ગતિમાપ્નુયાત્

બધાં પાપોથી મુક્ત થઈ, તે જણ અહીં વર્ણવેલી ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે.

વિધાય વૃત્તિં પુત્રાણાં ભાર્યાં તેષુ નિધાય ચ

પોતાના પુત્રોની વ્યવસ્થા કરીને અને પત્નીને તેમના હવાલે સોંપી—

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્ વાપિ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

જે આનું પઠન કરે અથવા સાંભળે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.

કૂર્મરૂપધરં દેવં પપ્રચ્છુર્મુનયઃ પ્રભુમ્

કૂર્મ રૂપ ધારણ કરેલા ભગવાનને, મુનિઓએ પ્રશ્ન પૂછ્યા.

લોકાનાં સર્ગવિસ્તારં વંશમન્વન્તરાણિ ચ

તેઓએ લોકોની સર્જન અને વિસ્તૃતિ, વંશો અને મન્વંતરો વિશે પૂછ્યું.

ભૂતાનાં ભૂતભવ્યેશ યથા પૂર્વં ત્વયોદિતમ્

હે ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના સર્વ જીવોના સ્વામી, જેમ તમે પહેલાં કહ્યું હતું,

વ્યાજહાર મહાયોગી ભૂતાનાં પ્રતિસંચરમ્

મહાન યોગી એ સર્વ જીવોના લય વિશે વાત કરી હતી.

ચતુર્ધાયં પુરાણે ઽસ્મિન્ પ્રોચ્યતે પ્રતિસંચરઃ

આ પુરાણમાં લયને ચાર પ્રકારનો ગણાવ્યો છે.

નિત્યઃ સંકીર્ત્યતે નામ્ના મુનિભિઃ પ્રતિસંચરઃ

મુનિઓએ આ લયને 'નિત્ય' નામથી ઓળખાવ્યો છે.

ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય કથિતઃ પ્રતિસર્ગો મનીષિભિઃ

વિદ્વાનો એ ત્રણેય લોકની પુનઃસૃષ્ટિ સમજાવી છે.

પ્રાકૃતઃ પ્રતિસર્ગો ઽયં પ્રોચ્યતે કાલચિન્તકૈઃ

સમયનું ચિંતન કરનારા જણોએ આ પ્રાકૃત પુનઃસૃષ્ટિ કહી છે.

પ્રલયઃ પ્રતિસર્ગો ઽયં કાલચિન્તાપરૈર્દ્વિજૈઃ

સમય પર વિચાર કરતા દ્વિજોએ આ લય અને પુનઃસૃષ્ટિને 'પ્રલય' નામ આપ્યું છે.

નૈમિત્તિકમિદાનીં વઃ કથયિષ્યે સમાસતઃ

હવે હું તમને સંક્ષિપ્તમાં નૈમિત્તિક લય વિશે કહું છું.

સ્વાત્મસંસ્થાઃ પ્રજાઃ કર્તું પ્રતિપેદે પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિએ પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિત જીવોની રચના કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.

ભૂતક્ષયકરી ઘોરા સર્વભૂતક્ષયઙ્કરી

ભયાનક અને વિનાશક શક્તિ સર્વ જીવોના અંતનું કારણ બને છે.

તાનિ ચાગ્રે પ્રલીયન્તે ભૂમિત્વમુપયાન્તિ ચ

પ્રારંભે તે સર્વ તત્વો લય પામે છે અને ભૂમિરૂપ થાય છે.

અસહ્યરશ્મિર્ભવતિ પિબન્નમ્ભો ગભસ્તિભિઃ

સૂર્યની કિરણો અસહ્ય બને છે અને તે પોતાની કિરણોથી જળને શોષી લે છે.

તેનાહારેણ તા દીપ્તાઃ સૂર્યાઃ સપ્ત ભવન્ત્યુત

આ રીતે તે તેજસ્વી સૂર્યો સાત બની જાય છે.

ચતુર્લોકમિદં સર્વં દહન્તિ શિખિનસ્તથા

એ જ્વલંત સૂર્યો ચારેય લોકને દહન કરે છે.