કૂર્મપુરાણમ્

ભૃગવો ઽઙ્ગિરસઃ પૂર્વા બ્રહ્માણં કમલોદ્ભવમ્

પહેલા ભૃગુ અને અંગિરસોએ કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માને મળ્યા.

પૃચ્છન્તિ પ્રણિપત્યૈનં વિશ્વકર્માણમચ્યુતમ્

તેમને વંદન કરીને, તેમણે અવિનાશી વિશ્વકર્માને પ્રશ્ન કર્યો.

કેનોપાયેન પશ્યામો બ્રૂહિ દેવનમસ્કૃતમ્

દેવોના પૂજ્ય સ્વામીના દર્શન કયા ઉપાયથી થાય, એ કહો.

દેશં ચ વઃ પ્રવક્ષ્યામિ યસ્મિન્ દેશે ચરિષ્યથ

હું તમને એ દેશ જણાવું છું, જ્યાં તમે નિવાસ કરશો.

યત્રાસ્ય નેમિઃ શીર્યેત સ દેશઃ પુરુષર્ષભાઃ

જ્યાં તેમના ચક્રની કિનારી તૂટી જાય, એ જ દેશ છે, પુરુષશ્રેષ્ઠો.

નૈમિસં તત્સ્મૃતં નામ્ના પુણ્યં સર્વત્ર પૂજિતમ્

એ સ્થળનું નામ નૈમિષ છે, જે સર્વત્ર પવિત્ર અને પૂજ્ય ગણાય છે.

સ્થાનં ભગવતઃ શંભોરેતન્નૈમિશમુત્તમમ્

આ ઉત્તમ નૈમિષ છે, જે ભગવાન શંભુનું સ્થાન છે.

તપસ્તપ્ત્વા પુરા દેવા લેભિરે પ્રવરાન્ વરાન્

પહેલા દેવોએ અહીં તપ કરીને શ્રેષ્ઠ વરદાન મેળવ્યા હતા.

સત્રેણારાધ્ય દેવેશં દૃષ્ટવન્તો મહેશ્વરમ્

યજ્ઞ દ્વારા દેવેશની આરાધના કરીને તેમણે મહાદેવના દર્શન કર્યા.

એકૈકં પાવયેત્ પાપં સપ્તજન્મકૃતં દ્વિજાઃ

દ્વિજઓ, અહીં દરેકને સાત જન્મના પાપોનો નાશ થાય છે.

પ્રોવાચ વાયુર્બ્રહ્માણ્ડં પુરાણં બ્રહ્મભાષિતમ્

વાયુએ બ્રહ્મા દ્વારા કહેલું પ્રાચીન બ્રહ્માંડ પુરાણ સંભળાવ્યું.

રમતે ઽધ્યાપિ ભગવાન્ પ્રમથૈઃ પરિવારિતઃ

અત્યારેય મહાદેવ પોતાના પ્રમથગણો સાથે આનંદથી વિહરે છે.

બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યન્તિ યત્ર ગત્વા ન જાયતે

તેઓ બ્રહ્મલોકમાં જશે, જ્યાં જઈને ફરી જન્મ થતો નથી.

જજાપ રુદ્રમનિશં યત્ર નન્દી મહાગણઃ

ત્યાં મહાગણપતિ નંદીએ સતત રુદ્રમંત્રનો જાપ કર્યો હતો.

દદાવાત્મસમાનત્વં મૃત્યુવઞ્ચનમેવ ચ

મહાદેવએ તેને પોતાને સમાનપણું અને મૃત્યુ પર વિજય પણ આપ્યો.

આરાધયન્મહાદેવં પુત્રાર્થં વૃષભધ્વજમ્

પુત્રની ઇચ્છાથી તેણે વૃષભધ્વજ મહાદેવની ઉપાસના કરી.

શર્વઃ સોમો ગણવૃતો વરદો ઽસ્મીત્યભાષત

શરવા, ચંદ્ર અને ગણા સાથે આવીને બોલ્યા: 'હું વરદાન આપનાર છું.'

અયોનિજં મૃત્યુહીનં દેહિ પુત્રં ત્વયા સમમ્

મને આવું પુત્ર આપો કે જે ગર્ભથી જન્મેલો ન હોય, મૃત્યુથી રહિત હોય અને તમારી જેમ સમાન હોય.

પશ્યતસ્તસ્ય વિપ્રર્ષેરન્તર્ધાનં ગતો હરઃ

જ્યારે તે વિપ્ર ઋષિ જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે હર અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ચકર્ષ લાઙ્ગલેનોર્વોં ભિત્ત્વાદૃશ્યત શોભનઃ

તેણે હળથી ધરતીને ફાડી, અને ત્યાંથી એક સુંદર બાળક પ્રગટ થયું.

રૂપલાવણ્યસંપન્નસ્તેજસા ભાસયન્ દિશઃ

તે બાળક રૂપ અને લાવણ્યથી ભરપૂર હતું અને તેની તેજસ્વિતાએ દિશાઓ પ્રકાશિત કરી દીધી.

શિલાદં તાત તાતેતિ પ્રાહ નન્દી પુનઃ પુનઃ

નંદીએ વારંવાર 'પિતા! પિતા!' કહીને શિલાદને બોલાવ્યા.

મુનિભ્યો દર્શયામાસ યે તદાશ્રમવાસિનઃ

તેણે તે બાળકને ત્યાંના આશ્રમમાં રહેતા મુનિઓને બતાવ્યો.

ઉપનીય યથાશાસ્ત્રં વેદમધ્યાપયત્ સુતમ્

શાસ્ત્ર પ્રમાણે ઉપનયન કરીને, તેણે પુત્રને વેદ શીખવ્યા.

ચક્રે મહેશ્વરં દ્રષ્ટું જેષ્યે મૃત્યુમિતિ પ્રભુમ્

તેણે મનમાં નક્કી કર્યું: 'હું મહાદેવના દર્શન કરીશ અને મૃત્યુને જીતી લઉં.'

જજાપ રુદ્રમનિશં મહેશાસક્તમાનસઃ

મન મહાદેવમાં એકાગ્ર રાખીને, તેણે સતત રુદ્રમંત્રનો જાપ કર્યો.

આગત્ય સામ્બઃ સગણો વરદો ઽસ્મીત્યુવાચ હ

પછી શિવ પોતાના ગણા સાથે આવ્યા અને કહ્યું: 'હું વરદાન આપનાર છું.'

તાવદાયુર્મહાદેવ દેહીતિ વરમીશ્વર

'હે મહાદેવ, મને તમારી જેટલી આયુષ્ય આપો,' એમ તેણે ઈશ્વરને વિનંતી કરી.

જજાપ કોટિં ભગવાન્ ભૂયસ્તદ્ગતમાનસઃ

તે ભગવાને મન સતત મહાદેવમાં રાખીને કરોડો વખત મંત્રનો જાપ કર્યો.