કૂર્મપુરાણમ્

શેતે યોગામૃતં પીત્વા યત્ તદ્ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

યોગરૂપ અમૃત પીધા પછી જે શાંતિથી રહે છે, એ જ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન છે.

મૂલપ્રકૃતિરવ્યક્તા ગીયતે વૈદિકૈરજઃ

અવ્યક્ત મૂળપ્રકૃતિને વૈદિક ઋષિઓ અજન્મા તરીકે ગાય છે.

અજસ્ય નાભૌ તદ્ બીજં ક્ષિપત્યેષ મહેશ્વરઃ

મહેશ્વર એ અજન્માના નાભિમાં એ બીજ મૂકે છે.

મહાન્તં પુરુષં વિશ્વમપાં ગર્ભમનુત્તમમ્

મહાન પુરુષ, સમગ્ર જગત અને જળમાં રહેલો સર્વોત્તમ ગર્ભ છે.

દેવદેવં મહાદેવં ભૂતાનામીશ્વરં હરમ્

દેવોના દેવ, મહાદેવ, અને સર્વ ભૂતોના ઈશ્વર હર છે.

વિષ્ણુના સહ સંયુક્તઃ કરોતિ વિકરોતિ ચ

વિષ્ણુ સાથે એકત્વ પામી, એ સર્જન અને પરિવર્તન કરે છે.

સ વેદાન્ પ્રદદૌ પૂર્વં યોગમાયાતનુર્મમ

યોગમાયાના સ્વરૂપે, એ પહેલાં વેદો આપ્યા હતા—હું આવું કહું છું.

તમેવ મુક્તયે જ્ઞાત્વા વ્રજેત શરણં ભવમ્

મુક્તિ માટે માત્ર એને જ જાણી, ભવમાં આશ્રય લેવો જોઈએ.

પ્રણમ્ય દેવં બ્રહ્માણં પૃચ્છન્તિ સ્મ સુદુઃ ખિતાઃ

દેવ બ્રહ્માને વંદન કરીને, તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પ્રશ્ન પૂછ્યા.

બ્રૂહિ વિશ્વામરેશાન ત્રાતા ત્વં શરણૈષિણામ્

હે વિશ્વ અને અમર દેવોના સ્વામી, તમે આશ્રય લેનારાઓના રક્ષક છો, કૃપા કરીને કહો.

તલ્લિઙ્ગાનુકૃતીશસ્ય કૃત્વા લિઙ્ગમનુત્તમમ્

તે ભગવાનના લિંગના લક્ષણોને અનુસરી, સર્વોત્તમ લિંગની રચના કરી.

વૈદિકૈરેવ નિયમૈર્વિવિધૈર્બ્રહ્મચારિણઃ

વેદના વિવિધ નિયમોનું પાલન કરતા બ્રહ્મચારીયોએ

તપઃ પરં સમાસ્થાય ગૃણન્તઃ શતરુદ્રિયમ્

ઉચ્ચતમ તપસ્યા ધારણ કરી, શતરુદ્રિય સ્તોત્રનું પઠન કર્યું.

સર્વે પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા શૂલપાણિં પ્રપદ્યથ

બધાએ હાથ જોડીને ત્રિશૂલધારી ભગવાન પાસે ગયા.

યં દૃષ્ટ્વા સર્વમજ્ઞાનમધર્મશ્ચ પ્રણશ્યતિ

જેને જોવાથી બધું અજ્ઞાન અને અધર્મ નાશ પામે છે.

જગ્મુઃ સંહૃષ્ટમનસો દેવદારુવનં પુનઃ

હર્ષભર્યા હૃદયથી તેઓ ફરી દેવદારુવન તરફ ગયા.

અજાનન્તઃ પરં દેવં વીતરાગા વિમત્સરાઃ

સર્વોચ્ચ દેવને જાણીતા નહોતાં, પણ રાગદ્વેષથી મુક્ત અને ઈર્ષ્યા વિના હતા.

નદીનાં ચ વિવિક્તેષુ પુલિનેષુ શુભેષુ ચ

નદીઓના એકાંત અને પવિત્ર કિનારાઓ પર

કેચિદભ્રાવકાશાસ્તુ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રવિષ્ઠિતાઃ

કેટલાંક ખુલ્લા આકાશ નીચે, પગના અંગૂઠાના ટોચ પર ઊભા રહ્યા.

શાકપર્ણાશિનઃ કેચિત્ સંપ્રક્ષાલા મરીચિપાઃ

કેટલાંક પાંદડા અને શાકભાજી ખાતા, કેટલાંક શરીર શુદ્ધ કરતા, અને કેટલાંક માત્ર સૂર્યકિરણો પર જીવતા.

કાલં નયન્તિ તપસા પૂજયન્તો મહેશ્વરમ્

તેઓ તપસ્યામાં સમય વિતાવતા અને મહેશ્વરની પૂજા કરતા.

ચકા ભગવાન્ બુદ્ધિં પ્રબોધાય વૃષધ્વજઃ

વૃષધ્વજ ભગવાને તેમને જાગૃતિ માટે બુદ્ધિ પ્રેરણા આપી.

દેવદારુવનં પ્રાપ્તઃ પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ

કૃપાળુ પરમેશ્વર દેવદારુવનમાં પધાર્યા.

ઉલ્મુકવ્યગ્રહસ્તશ્ચ રક્તપિઙ્ગલલોચનઃ

હાથમાં જ્વલંત મશાલ અને લાલ પીળા આંખો સાથે,

ક્વચિન્નૃત્યતિ શૃઙ્ગારી ક્વચિદ્રૌતિ મુહુર્મુહુઃ

ક્યારેક પ્રેમભર્યા નૃત્ય કરે છે, ક્યારેક વારંવાર બોલાવે છે.

માયાં કૃત્વાત્મનો રૂપં દેવસ્તદ્ વનમાગતઃ

દેવતાએ પોતાની માયાથી સ્વરૂપ ધારણ કરી એ વનમાં પ્રવેશ કર્યો.

સા ચ પૂર્વવદ્ દેવેશી દેવદારુવનં ગતા

અને દેવી પણ પહેલાંની જેમ દેવદારુવનમાં ગઈ.

પ્રણેમુઃ શિરસા ભૂમૌ તોષયામાસુરીશ્વરમ્

તેઓએ માથું ઝુકાવી ધરતી પર વંદન કર્યું અને ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

અથર્વશિરસા ચાન્યે રુદ્રાદ્યૈર્બ્રહ્મભિર્ભવમ્

બીજાઓએ, રુદ્ર અને બ્રહ્માઓ સાથે, અથર્વશિરસ્ સ્તોત્રથી ભવની પૂજા કરી.