કૂર્મપુરાણમ્

સંહરત્યેષ ભગવાન્ કાલો ભૂત્વા મહેશ્વરઃ

આ ભગવાન મહાદેવ રૂપે કાળ બનીને સર્વને સંહારી લે છે.

એષ ચક્રી ચ વજ્રી ચ શ્રીવત્સકૃતલક્ષણઃ

એ જ ચક્રધારી અને વજ્રધારી છે, જેની છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે.

દ્વાપરે ભગવાન્ કાલો ધર્મકેતુઃ કલૌ યુગે

દ્વાપર યુગમાં ભગવાન કાળરૂપે છે; કલિયુગમાં એ ધર્મનો ધ્વજ છે.

તમો હ્યગ્ની રજો બ્રહ્મા સત્ત્વં વિષ્ણુરિતિ પ્રભુઃ

અંધકાર અગ્નિ છે, રજોગુણ બ્રહ્મા છે અને સત્વગુણ વિષ્ણુ છે, જે સર્વના સ્વામી છે.

યત્ર તિષ્ઠતિ તદ્ બ્રહ્મ યોગેન તુ સમન્વિતમ્

જે ત્યાં સ્થિર રહે છે, એ જ બ્રહ્મ છે, અને તે યોગથી એકરૂપ થયું છે.

સા હિ નારાયણો દેવઃ પરમાત્મા સનાતનઃ

એ જ નારાયણ દેવ છે, પરમાત્મા છે, અને સદા અવિનાશી છે.

સ એવ મોહયેત્ કૃત્સ્નં સ એવ પરમા ગતિઃ

એ જ સર્વને મોહમાં મૂકે છે અને એ જ સર્વોચ્ચ ગતિ છે.

એકશૃઙ્ગો મહાનાત્મા પુરાણો ઽષ્ટાક્ષરો હરિઃ

એક શૃંગ ધરાવનારો, મહાન આત્માવાળો, પ્રાચીન અને અષ્ટાક્ષરવાળો હરિ છે.

એકમૂર્તિરમેયાત્મા નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

એકરૂપ, અપરિમિત સ્વરૂપવાળો નારાયણ છે, એવું શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

સ્તૂયતે વિવિધૈર્મન્ત્રૈર્બ્રાહ્મણૈર્ધર્મમોક્ષિભિઃ

જે બ્રાહ્મણો ધર્મ અને મોક્ષની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ વિવિધ મંત્રોથી તેની સ્તુતિ કરે છે.

શેતે યોગામૃતં પીત્વા યત્ તદ્ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

યોગરૂપ અમૃત પીધા પછી જે શાંતિથી રહે છે, એ જ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન છે.

મૂલપ્રકૃતિરવ્યક્તા ગીયતે વૈદિકૈરજઃ

અવ્યક્ત મૂળપ્રકૃતિને વૈદિક ઋષિઓ અજન્મા તરીકે ગાય છે.

અજસ્ય નાભૌ તદ્ બીજં ક્ષિપત્યેષ મહેશ્વરઃ

મહેશ્વર એ અજન્માના નાભિમાં એ બીજ મૂકે છે.

મહાન્તં પુરુષં વિશ્વમપાં ગર્ભમનુત્તમમ્

મહાન પુરુષ, સમગ્ર જગત અને જળમાં રહેલો સર્વોત્તમ ગર્ભ છે.

દેવદેવં મહાદેવં ભૂતાનામીશ્વરં હરમ્

દેવોના દેવ, મહાદેવ, અને સર્વ ભૂતોના ઈશ્વર હર છે.

વિષ્ણુના સહ સંયુક્તઃ કરોતિ વિકરોતિ ચ

વિષ્ણુ સાથે એકત્વ પામી, એ સર્જન અને પરિવર્તન કરે છે.

સ વેદાન્ પ્રદદૌ પૂર્વં યોગમાયાતનુર્મમ

યોગમાયાના સ્વરૂપે, એ પહેલાં વેદો આપ્યા હતા—હું આવું કહું છું.

તમેવ મુક્તયે જ્ઞાત્વા વ્રજેત શરણં ભવમ્

મુક્તિ માટે માત્ર એને જ જાણી, ભવમાં આશ્રય લેવો જોઈએ.

પ્રણમ્ય દેવં બ્રહ્માણં પૃચ્છન્તિ સ્મ સુદુઃ ખિતાઃ

દેવ બ્રહ્માને વંદન કરીને, તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પ્રશ્ન પૂછ્યા.

બ્રૂહિ વિશ્વામરેશાન ત્રાતા ત્વં શરણૈષિણામ્

હે વિશ્વ અને અમર દેવોના સ્વામી, તમે આશ્રય લેનારાઓના રક્ષક છો, કૃપા કરીને કહો.

તલ્લિઙ્ગાનુકૃતીશસ્ય કૃત્વા લિઙ્ગમનુત્તમમ્

તે ભગવાનના લિંગના લક્ષણોને અનુસરી, સર્વોત્તમ લિંગની રચના કરી.

વૈદિકૈરેવ નિયમૈર્વિવિધૈર્બ્રહ્મચારિણઃ

વેદના વિવિધ નિયમોનું પાલન કરતા બ્રહ્મચારીયોએ

તપઃ પરં સમાસ્થાય ગૃણન્તઃ શતરુદ્રિયમ્

ઉચ્ચતમ તપસ્યા ધારણ કરી, શતરુદ્રિય સ્તોત્રનું પઠન કર્યું.

સર્વે પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા શૂલપાણિં પ્રપદ્યથ

બધાએ હાથ જોડીને ત્રિશૂલધારી ભગવાન પાસે ગયા.

યં દૃષ્ટ્વા સર્વમજ્ઞાનમધર્મશ્ચ પ્રણશ્યતિ

જેને જોવાથી બધું અજ્ઞાન અને અધર્મ નાશ પામે છે.

જગ્મુઃ સંહૃષ્ટમનસો દેવદારુવનં પુનઃ

હર્ષભર્યા હૃદયથી તેઓ ફરી દેવદારુવન તરફ ગયા.

અજાનન્તઃ પરં દેવં વીતરાગા વિમત્સરાઃ

સર્વોચ્ચ દેવને જાણીતા નહોતાં, પણ રાગદ્વેષથી મુક્ત અને ઈર્ષ્યા વિના હતા.

નદીનાં ચ વિવિક્તેષુ પુલિનેષુ શુભેષુ ચ

નદીઓના એકાંત અને પવિત્ર કિનારાઓ પર

કેચિદભ્રાવકાશાસ્તુ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રવિષ્ઠિતાઃ

કેટલાંક ખુલ્લા આકાશ નીચે, પગના અંગૂઠાના ટોચ પર ઊભા રહ્યા.