કૂર્મપુરાણમ્

સંપ્રેક્ષ્ય જગતો યોનિં પાર્શ્વસ્થં ચ જનાર્દનમ્

જગતની ઉત્પત્તિ અને બાજુમાં ઉભેલા જનાર્દનને જોઈને,

ત્યક્તવ્યા મમ ભાર્યેતિ ધર્મજ્ઞૈઃ શાન્તમાનસૈઃ

'મારી પત્ની છોડી દેવી જોઈએ' — એમ ધર્મ જાણનારા અને શાંત મનવાળા કહે છે.

અસ્માભિરેષા સુભગા તાદૃશી ત્યાગમર્હતિ

'અમારા પૈકી આ સુભાગ્યવતી એવી છે કે તેને છોડી દઈ શકાય.'

નાહમેનામપિ તથા વિમુઞ્ચામિ કદાચન

હું ક્યારેય તેને એ રીતે છોડીશ નહીં.

ઉક્તં હ્યસત્યં ભવતા ગમ્યતાં ક્ષિપ્રમેવ હિ

'તમે જે કહ્યું એ ખોટું છે; તરત જ અહીંથી જાવ!'

ભવતાં પ્રતિભાત્યેષેત્યુક્ત્વાસૌ વિચચાર હ

'આ તો તમને એવું લાગે છે,' એમ કહી, તે ત્યાંથી ફરી ફરવા લાગ્યા.

વસિષ્ઠસ્યાશ્રમં પુણ્યં ભિક્ષાર્થો પરમેશ્વરઃ

પરમેશ્વર ભિક્ષા માટે વશિષ્ઠના પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા.

વસિષ્ઠસ્ય પ્રિયા ભાર્યા પ્રત્યુદ્ગમ્ય નનામ નમ્

વશિષ્ઠજીની પ્રિય પત્ની આગળ આવી અને વિનમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યો.

સંધયામાસ ભૈષજ્યૈર્વિષ્ણા વદના સતી

સતીએ વિષ્ણાના મુખ પર ઔષધિ લગાવી.

ઉવાચ તાં મહાદેવઃ સિદ્ધાનાં પ્રવરો ઽસ્મ્યહમ્

મહાદેવએ તેણીને કહ્યું: 'સિદ્ધોમાં હું સર્વોપરી છું.'

એષૈવ દેવતા મહ્યં ધારયામિ સદૈવ તત્

'આzelfde દેવી મારી છે; હું હંમેશા તેને ધારણ કરું છું.'

તાડયાઞ્ચક્રિરે દણ્ડૈર્લોષ્ટિભિર્મુષ્ટિભિદ્વિજાઃ

દ્વિજોએ લાકડી, માટીના ગાંઠા અને મુઠીઓથી માર માર્યો.

પ્રોચુરેતદ્ ભવાંલ્લિઙ્ગમુત્પાટયતુ દુર્મતે

'આ દુષ્ટબુદ્ધિએ ભગવાનનું લિંગ ઉખેડી નાખો.'

યુષ્માકં મામકે લિઙ્ગે યદિ દ્વેષો ઽભિજાયતે

'જો મારા લિંગ પ્રત્યે તમારે મનમાં દ્વેષ ઊપજે—'

નાપશ્યંસ્તત્ક્ષણેનેશં કેશવં લિઙ્ગમેવ ચ

એ ક્ષણે મેં ભગવાન કેશવને કે લિંગને પણ જોયા નહોતા.

નિષ્પ્રભાશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે ચુક્ષુભે ચ મહોદધિઃ

બધા ગ્રહો તેજહીન થઈ ગયા અને મહાસમુદ્ર ઉથલપાથલ થયો.

કથયામાસ વિપ્રાણાં ભયાદાકુલિતેક્ષણા

ભયથી ભીંજાયેલી આંખોથી તેણીએ બ્રાહ્મણોને કહ્યું.

ભિક્ષમાણઃ શિવો નૂનં દૃષ્ટો ઽસ્માકં ગૃહેષ્વિતિ

'નિશ્ચિતપણે, શિવ ભિક્ષા માંગતા અમારા ઘરોમાં દેખાયા છે.'

સર્વે જગ્મુર્મહાયોગં બ્રહ્માણં વિશ્વસંભવમ્

બધા મહાયોગી બ્રહ્મા, વિશ્વના સર્જનહાર પાસે ગયા.

ચતુર્વેદૈર્મૂર્તિમદ્ભિઃ સાવિત્ર્યા સહિતં પ્રભુમ્

ચારેય વેદ સ્વરૂપે અને સાવિત્રી સાથે પ્રભુ પાસે ગયા.

પ્રભાસહસ્રકલિલે જ્ઞાનૈશ્વર્યાદિસંયુતે

હજારો પ્રકાશમાં, જ્ઞાન અને ઐશ્વર્યથી યુક્ત એવા પ્રભુ.

ચતુર્મુખં મહાબાહું છન્દોમયમજં પરમ્

ચાર મુખવાળો, મહાબાહુ, છંદમય, અજ અને સર્વોચ્ચ.

શિરોભિર્ધરણીં ગત્વા તોષયામાસુરીશ્વરમ્

તેઓએ માથું ધરતી પર ટકાવી ભગવાનને પ્રસન્ન કર્યા.

વ્યાજહાર મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કિમાગમનકારણમ્

મુનિશ્રેષ્ઠોએ પૂછ્યું: 'તમારા આવવાનો કારણ શું છે?'

જ્ઞાપયાઞ્ચક્રિરે સર્વે કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્

બધાએ હાથ જોડીને માથે મૂકી તેમને વાત જણાવી.

ભાર્યયા ચારુસર્વાઙ્ગ્યા પ્રવિષ્ટો નગ્ન એવ હિ

તે પોતાના સૌંદર્યથી ભરપૂર પત્ની સાથે, સંપૂર્ણ નિર્વસ્ત્ર અવસ્થામાં અંદર પ્રવેશ્યો.

કન્યકાનાં પ્રિયા ચાસ્ય દૂષયામાસ પુત્રકાન્

જે યુવતીઓનો પ્રિય હતો, તેણે તેમના પુત્રોને બગાડ્યા.

તાડિતો ઽસ્માભિરત્યર્થં લિઙ્ગન્તુ વિનિપાતિતમ્

અમે તેને ખૂબ માર્યો અને તેનું અંગ કાપી નાખ્યું.

ઉત્પાતાશ્ચાભવન્ ઘોરાઃ સર્વભૂતભયઙ્કરાઃ

ભયાનક અપશકુન થયા, જે તમામ જીવ માટે ડરાવનારા હતા.