કૂર્મપુરાણમ્

ભ્રૂભઙ્ગમન્યે વિચરન્તિ તેન

બીજાઓ ભ્રૂભંગ કરીને ફરતા રહે છે.

માયાનુભૂયન્ત ઇતિવ સમ્યક્

તેઓ માયાનું અનુભવ કરે છે, જાણે એ સાચું જ હોય.

યથૈકશક્ત્યા સહ દેવદેવઃ

જેમ દેવોના દેવ એક જ શક્તિ સાથે રહે છે,

તદીશવૃત્તામૃતમાદિદેવઃ

એ આદિદેવ, જેમનું વર્તન અમર છે,

મોહયન્તં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કોપં સંદધિરે ભૃશમ્

મુનિશ્રેષ્ઠોએ, જે તેમને ભ્રમિત કરી રહ્યા હતા, ભારે ગુસ્સાથી તેમના પર ક્રોધ કર્યો.

શેષુશ્ચ શાપૈર્વિવિધૈર્માયયા તસ્ય મોહિતાઃ

અને, તેમની માયાથી ભ્રમિત થઈ, તેમણે વિવિધ શાપો આપ્યા.

યથાદિત્યપ્રકાશેન તારકા નભસિ સ્થિતાઃ

જેમ સૂર્યના પ્રકાશે તારાઓ આકાશમાં રહે છે,

કો ભવાનિતિ દેવેશં પૃચ્છન્તિ સ્મ વિમોહિતાઃ

ભ્રમમાં પડી, તેમણે દેવોના દેવને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'

ઇદાનીં ભાર્યયા દેશે ભવદ્ભિરિહ સુવ્રતાઃ

હવે, તમારી પત્ની સાથે, આ સ્થળે તમે અહીં જ રહો, હે સદ્ગુણીઓ.

ઊચુર્ગૃહીત્વા વસનં ત્યક્ત્વા ભાર્યાં તપશ્ચર

તેઓએ કહ્યું: 'વસ્ત્ર લઈ લો, પત્નીને છોડી દો અને તપ કરો.'

સંપ્રેક્ષ્ય જગતો યોનિં પાર્શ્વસ્થં ચ જનાર્દનમ્

જગતની ઉત્પત્તિ અને બાજુમાં ઉભેલા જનાર્દનને જોઈને,

ત્યક્તવ્યા મમ ભાર્યેતિ ધર્મજ્ઞૈઃ શાન્તમાનસૈઃ

'મારી પત્ની છોડી દેવી જોઈએ' — એમ ધર્મ જાણનારા અને શાંત મનવાળા કહે છે.

અસ્માભિરેષા સુભગા તાદૃશી ત્યાગમર્હતિ

'અમારા પૈકી આ સુભાગ્યવતી એવી છે કે તેને છોડી દઈ શકાય.'

નાહમેનામપિ તથા વિમુઞ્ચામિ કદાચન

હું ક્યારેય તેને એ રીતે છોડીશ નહીં.

ઉક્તં હ્યસત્યં ભવતા ગમ્યતાં ક્ષિપ્રમેવ હિ

'તમે જે કહ્યું એ ખોટું છે; તરત જ અહીંથી જાવ!'

ભવતાં પ્રતિભાત્યેષેત્યુક્ત્વાસૌ વિચચાર હ

'આ તો તમને એવું લાગે છે,' એમ કહી, તે ત્યાંથી ફરી ફરવા લાગ્યા.

વસિષ્ઠસ્યાશ્રમં પુણ્યં ભિક્ષાર્થો પરમેશ્વરઃ

પરમેશ્વર ભિક્ષા માટે વશિષ્ઠના પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા.

વસિષ્ઠસ્ય પ્રિયા ભાર્યા પ્રત્યુદ્ગમ્ય નનામ નમ્

વશિષ્ઠજીની પ્રિય પત્ની આગળ આવી અને વિનમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યો.

સંધયામાસ ભૈષજ્યૈર્વિષ્ણા વદના સતી

સતીએ વિષ્ણાના મુખ પર ઔષધિ લગાવી.

ઉવાચ તાં મહાદેવઃ સિદ્ધાનાં પ્રવરો ઽસ્મ્યહમ્

મહાદેવએ તેણીને કહ્યું: 'સિદ્ધોમાં હું સર્વોપરી છું.'

એષૈવ દેવતા મહ્યં ધારયામિ સદૈવ તત્

'આzelfde દેવી મારી છે; હું હંમેશા તેને ધારણ કરું છું.'

તાડયાઞ્ચક્રિરે દણ્ડૈર્લોષ્ટિભિર્મુષ્ટિભિદ્વિજાઃ

દ્વિજોએ લાકડી, માટીના ગાંઠા અને મુઠીઓથી માર માર્યો.

પ્રોચુરેતદ્ ભવાંલ્લિઙ્ગમુત્પાટયતુ દુર્મતે

'આ દુષ્ટબુદ્ધિએ ભગવાનનું લિંગ ઉખેડી નાખો.'

યુષ્માકં મામકે લિઙ્ગે યદિ દ્વેષો ઽભિજાયતે

'જો મારા લિંગ પ્રત્યે તમારે મનમાં દ્વેષ ઊપજે—'

નાપશ્યંસ્તત્ક્ષણેનેશં કેશવં લિઙ્ગમેવ ચ

એ ક્ષણે મેં ભગવાન કેશવને કે લિંગને પણ જોયા નહોતા.

નિષ્પ્રભાશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે ચુક્ષુભે ચ મહોદધિઃ

બધા ગ્રહો તેજહીન થઈ ગયા અને મહાસમુદ્ર ઉથલપાથલ થયો.

કથયામાસ વિપ્રાણાં ભયાદાકુલિતેક્ષણા

ભયથી ભીંજાયેલી આંખોથી તેણીએ બ્રાહ્મણોને કહ્યું.

ભિક્ષમાણઃ શિવો નૂનં દૃષ્ટો ઽસ્માકં ગૃહેષ્વિતિ

'નિશ્ચિતપણે, શિવ ભિક્ષા માંગતા અમારા ઘરોમાં દેખાયા છે.'

સર્વે જગ્મુર્મહાયોગં બ્રહ્માણં વિશ્વસંભવમ્

બધા મહાયોગી બ્રહ્મા, વિશ્વના સર્જનહાર પાસે ગયા.