કૂર્મપુરાણમ્

મત્તમાતઙ્ગગામનો દિગ્વાસા જગદીશ્વરઃ

મસ્ત હાથી જેવી ચાલ, દિશાઓ જ વસ્ત્ર અને જગતના ઈશ્વર,

દધાનો ભગવાનીશઃ સમાગચ્છતિ સસ્મિતઃ

ભગવાન ઈશ સ્મિત સાથે પોતાના લક્ષણો ધારણ કરીને આગળ વધ્યા.

સ્ત્રીવેષં વિષ્ણુરાસ્થાય સો ઽનુગચ્છતિ શૂલિનમ્

વિષ્ણુએ સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને ત્રિશૂલધારીનું અનુસરણ કર્યું.

શુચિસ્મિતં સુપ્રસન્નં રણન્નુપુરકદ્વયમ્

પવિત્ર સ્મિત, તેજસ્વી રૂપ અને ઝણકતા પાયલ સાથે,

ઉદારહંસચલનં વિલાસિ સુમનોહરમ્

મહાન હંસ જેવી ચાલ, રમૂજી અને અત્યંત મનમોહક,

ચચાર હરિણા ભિક્ષાં માયયા મોહયન્ જગત્

હરિએ પોતાની માયાથી જગતને મોહમાં પાડી ભિક્ષા માટે ફર્યા.

માયયા મોહિતા નાર્યો દેવદેવં સમન્વયુઃ

માયાથી મોહિત થયેલી સ્ત્રીઓ દેવોના દેવનું અનુસરણ કરવા લાગી.

સહૈવ તેન કામાર્તા વિલાસિન્યશ્ચરન્તિહિ

તેના સાથે, કામથી વ્યાકુળ રમૂજી સ્ત્રીઓ ફરવા લાગી.

અન્વગચ્છન્ હૃષીકેશં સર્વે કામપ્રપીડિતાઃ

બધા જ કામથી પીડાઈને હૃષીકેશનું અનુસરણ કરવા લાગ્યા.

મિચ્છન્ત્યથાલિઙ્ગનમાચરન્તિ

સંયોગની ઈચ્છાથી, તેઓ એકબીજાને વળગી જાય છે.

ભ્રૂભઙ્ગમન્યે વિચરન્તિ તેન

બીજાઓ ભ્રૂભંગ કરીને ફરતા રહે છે.

માયાનુભૂયન્ત ઇતિવ સમ્યક્

તેઓ માયાનું અનુભવ કરે છે, જાણે એ સાચું જ હોય.

યથૈકશક્ત્યા સહ દેવદેવઃ

જેમ દેવોના દેવ એક જ શક્તિ સાથે રહે છે,

તદીશવૃત્તામૃતમાદિદેવઃ

એ આદિદેવ, જેમનું વર્તન અમર છે,

મોહયન્તં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કોપં સંદધિરે ભૃશમ્

મુનિશ્રેષ્ઠોએ, જે તેમને ભ્રમિત કરી રહ્યા હતા, ભારે ગુસ્સાથી તેમના પર ક્રોધ કર્યો.

શેષુશ્ચ શાપૈર્વિવિધૈર્માયયા તસ્ય મોહિતાઃ

અને, તેમની માયાથી ભ્રમિત થઈ, તેમણે વિવિધ શાપો આપ્યા.

યથાદિત્યપ્રકાશેન તારકા નભસિ સ્થિતાઃ

જેમ સૂર્યના પ્રકાશે તારાઓ આકાશમાં રહે છે,

કો ભવાનિતિ દેવેશં પૃચ્છન્તિ સ્મ વિમોહિતાઃ

ભ્રમમાં પડી, તેમણે દેવોના દેવને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'

ઇદાનીં ભાર્યયા દેશે ભવદ્ભિરિહ સુવ્રતાઃ

હવે, તમારી પત્ની સાથે, આ સ્થળે તમે અહીં જ રહો, હે સદ્ગુણીઓ.

ઊચુર્ગૃહીત્વા વસનં ત્યક્ત્વા ભાર્યાં તપશ્ચર

તેઓએ કહ્યું: 'વસ્ત્ર લઈ લો, પત્નીને છોડી દો અને તપ કરો.'

સંપ્રેક્ષ્ય જગતો યોનિં પાર્શ્વસ્થં ચ જનાર્દનમ્

જગતની ઉત્પત્તિ અને બાજુમાં ઉભેલા જનાર્દનને જોઈને,

ત્યક્તવ્યા મમ ભાર્યેતિ ધર્મજ્ઞૈઃ શાન્તમાનસૈઃ

'મારી પત્ની છોડી દેવી જોઈએ' — એમ ધર્મ જાણનારા અને શાંત મનવાળા કહે છે.

અસ્માભિરેષા સુભગા તાદૃશી ત્યાગમર્હતિ

'અમારા પૈકી આ સુભાગ્યવતી એવી છે કે તેને છોડી દઈ શકાય.'

નાહમેનામપિ તથા વિમુઞ્ચામિ કદાચન

હું ક્યારેય તેને એ રીતે છોડીશ નહીં.

ઉક્તં હ્યસત્યં ભવતા ગમ્યતાં ક્ષિપ્રમેવ હિ

'તમે જે કહ્યું એ ખોટું છે; તરત જ અહીંથી જાવ!'

ભવતાં પ્રતિભાત્યેષેત્યુક્ત્વાસૌ વિચચાર હ

'આ તો તમને એવું લાગે છે,' એમ કહી, તે ત્યાંથી ફરી ફરવા લાગ્યા.

વસિષ્ઠસ્યાશ્રમં પુણ્યં ભિક્ષાર્થો પરમેશ્વરઃ

પરમેશ્વર ભિક્ષા માટે વશિષ્ઠના પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા.

વસિષ્ઠસ્ય પ્રિયા ભાર્યા પ્રત્યુદ્ગમ્ય નનામ નમ્

વશિષ્ઠજીની પ્રિય પત્ની આગળ આવી અને વિનમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યો.

સંધયામાસ ભૈષજ્યૈર્વિષ્ણા વદના સતી

સતીએ વિષ્ણાના મુખ પર ઔષધિ લગાવી.